وبسایت دکتر غلامرضا نادری

متخصص ارتوپدی و فلوشیپ جراحی مچ پا
انتشار: ۰۶ شهریور ۱۳۹۵
پا چنبری شیرخواران

کلاب فوت نوعی بد شکلی(دفورمیته)است که در آن پای شیرخوار به سمت داخل چرخیده است و این چرخش اغلب آن قدر شدید است که کف پا به سمت داخل یا حتی بالا تمایل پیدا می کند.

تقریبا از هر هزار تولد زنده یک نوزاد مبتلا به کلاب فوت است؛ بنابراین کلاب فوت یکی از شایعترین دفورمیته های مادرزادی پا می باشد.

کلاب فوت در دوران شیرخوارگی دردناک نیست ولی اگر درمان نشود پا بد شکل باقی می ماند و کودک نخواهد توانست به طور طبیعی راه برود.با درمان مناسب اغلب این کودکان خواهند توانست به فعالیت فیزیکی مناسب بپردازند.

اغلب موارد کلاب فوت را می توان با روش های غیر جراحی شامل ترکیبی از گچ گیری وکشش و بریس درمان کرد.درمان معمولا باید خیلی زود بعد از تولد آغاز شود.

پا چنبری

توصیف پا چنبری

در کلاب فوت تاندون هایی که عضلات ساق را به استخوان های پا وصل می کنند کوتاه و سفت هستند و باعث می شوند پا به سمت داخل بپیچد.

اگر چه کلاب فوت در زمان تولد تشخیص داده می شود بسیاری از موارد را می توان قبل از تولد و با سونوگرافی تشخیص داد.تقریبا در نیمی از کودکان مبتلا به کلاب فوت هر دو پا درگیرند.پسران دو برابر دختران مبتلا می شوند.

CLUBFOOT

ظاهر کلاب فوت یا پا چنبری

کلاب فوت می تواند خفیف تا شدید باشد ولی نمای کلی آن یکسان است.پا به سمت داخل چرخیده است و اغلب یک چین عمیق در کف پا وجود دارد.در اندام مبتلا به کلاب فوت پا و ساق اندکی کوتاه تر از حد طبیعی هستند و پشت ساق به دلیل کم تکامل یافتگی عضلاتش لاغرتر است که این تفاوت ها مخصوصا زمانی بارز هستند که کلاب فوت یک طرفه باشد.

کلاب فوت

تقسیم بندی کلاب فوت

کلاب فوت معمولا به دو گروه عمده تقسیم می شود:

  • کلاب فوت ایزوله که شایعتر است و در کودکان بدون سایر اختلالات دیده می شود.
  • کلاب فوت غیر ایزوله که به همراه سایر اختلالات یا مشکلات عصبی عضلانی نظیر آرتروگریپوز یا اسپینا بیفیدا(بسته نشدن مادرزادی قوس پشتی مهره ها) وجود دارد.در این نوع معمولا کلاب فوت به درمان مقاوم تر است و نیاز به دوره طولانیتر درمان غیر جراحی یا حتی جراحی های متعدد دارد.

صرفنظر از نوع و شدت کلاب فوت این اختلال بدون درمان و خود به خود بهتر نمی شود.کودک مبتلا به کلاب فوت درمان نشده روی لبه ی خارجی پا راه خواهد رفت و در نتیجه پا دردناک می شود و کودک نمی تواند به طور طبیعی فعالیت کند .

انواع پا چنبری

علت کلاب فوت یا پا چنبری

محققان هنوز نتوانسته اند علت دقیق کلاب فوت را بیابند .پذیرفته شده ترین فرضیه این است که کلاب فوت بر اثر ترکیبی از عوامل ژنتیک و محیطی ایجاد می شود.با این همه آن چه مشخص است این است که در خانواده هایی که سابقه ی کلاب فوت وجود دارد احتمال ابتلای نوزاد افزایش خواهد یافت.

درمان کلاب فوت یا پا چنبری

هدف از درمان آن است که پایی دارای عملکرد و بدون درد به دست آید تا کودک را قادر سازد که روی کف پایش بایستد و راه برود.

الف- درمان غیر جراحی

هر قدر هم که کلاب فوت شدید باشد، درمان اولیه درمان غیر جراحیست.

۱-روش پونستی (Ponseti)

پر کاربردترین روش درمانی در آمریکای شمالی و سراسر دنیاست.در این روش کشش ملایم و  گچ گیری مکرر برای اصلاح تدریجی به کار می رود.درمان بهتر است مدت کمی پس از تولد آغاز شود ولی کودکان بزرکتر هم می توانند از این روش بهره ببرند.اجزای این روش عبارتند از:

-اصلاح و گچ گیری

 پای نوزاد به ملایمت تحت کشش و اصلاح قرار می گیرد و سپس با یک گچ بلند از نوک انگشتان تا ران در وضعیت اصلاح شده نگه داشته می شود.این کار هر هفته تکرار میشود تا اصلاح قابل توجهی به دست آید.به دست آمدن این اصلاح در اکثر موارد ۶ تا ۸ هفته طول می کشد.

اصلاح و گچ گیری پا چنبری

– تنوتومی آشیل

بعد از دوره اصلاح و گچ گیری اغلب این کودکان نیاز به یک جراحی کوچک دارند تا سفتی تاندون آشیل اصلاح شود.در این جراحی سریع که تنوتومی نام دارد پزشک با استفاده از چاقوی جراحی ظریف تاندون را می برد.این برش بسیار کوچک است و حتی نیاز به بخیه ندارد.پس از آن یک گچ جدید گرفته می شود تا تاندون حین ترمیم محافظت شودگه معمولا ۳ هفته طول می کشد.تا زمانی که گچ برداشته می شود تاندون آشیل در طولی بلندتر ترمیم شدخ و کلاب فوت کاملا اصلاح گردیده است.

درمان پا چنبری

– بریس گذاری

حتی پس از اصلاح موفقیت آمیز با گچ گیری کلاب فوت تمایل طبیعی به عود دارد.برای حصول اطمینان از این که پا همیشه در وضعیت اصلاح شده باقی خواهد ماند کودک به مدت چند سال نیاز به استفاده از بریس دارد.بریس پا را در زاویه ی مناسب  اصلاحی حفظ می کند.بستن بریس برای والدین و خانواده دشوار است ولی برای جلوگیری از عود لازم و ضروریست.در ۳ ماه اول کودک باید مدام (۲۳ ساعت در شبانه روز) بریس داشته باشد.پزشک به مرور زمان مدت بودن در بریس را کم می کند تا آن که کودک فقط موقع خوابیدن بریس به پا کند(۱۲ تا ۱۴ ساعت در شبانه روز).این رژیم بریس بندی ۳ تا ۴ سال ادامه می یابد.

بریس گذاری

اصلاح پا چنبری

– نکاتی در مورد روش پونستی

روش پونستی در بسیاری از کودکان مبتلا بسیار موثر است اما این روش نیاز به تعهد و توجه زیاد والدین و خانواده ی کودک به بستن صحیح و هر روزه ی بریس دارد.اگر بریس درست استفاده نشود کلاب فوت عود خواهد کرد.در صد کمی از کودکان با وجود استفاده ی درست از بریس باز هم دچار عود می شوند.اگر پای کودک مرتبا از بریس به بیرون بلغزد می تواند نشانه ی عود خفیف باشد.اگر زود متو جه این مساله بشویم می توان آن را با چند گچ گیری متوالی و احتمالا یک جراحی کوچک درمان نمود.نکته ی دیگر آن که به کار بردن روش پونستی نیاز به آموزش تجربه و تمرین دارد.

۲-روش فرانسوی

اساس این روش کشش و  اصلاح و نوار بندی (taping)است.به این روش روش عملکردی یا روش فیزیوتراپی هم می گویند که توسط یک فیزیوتراپیست مجرب و دوره دیده انجام می شود.درمان باید هر چه زودتر پس از تولد آغاز شود.در هر نوبت درمان پای کودک تحت کشش و دستکاری اصلاحی قرار می گیرد و سپس برای حفض دامنه حرکت به دست آمده نوار بندی می شود.بعد از نوار بندی یک آتل پلاستیکی روی نوار ها بسته می شود.در این روش سه ویزیت در هفته انجام می شود و والدین می آموزند که چگونه هر روز در منزل آن را به طور صحیح انجام دهند.پس از سه ماه معمولا اغلب کودکان ـنقدر بهبود می یابند که نیاز به مراجعه به فیزیوتراپیست کم می شود.در این روش هم نیاز به تنوتومی آشیل پس از این مدت وجود دارد.برای پیشگیری از عود کلاب فوت رژیم روزانه ی کشش و نواربندی تا سن ۲-۳ سالگی توسط والدین ادامه می یابد.

ب- درمان جراحی

گرچه بسیاری از موارد کلاب فوت با روش غیر جراحی اصلاح می شوند گاهی کلاب فوت یا کاملا اصلاح نمی شود یا عود می کند که اغلب این موارد به دلیل عدم پیگیری کامل روش درمانی توسط والدین است.علاوه بر این بعضی کودکان چنان دفورمیته ی شدیدی دارند که به روش غیر جراحی جواب نمی دهند.در این حالات نیاز به جراحی خواهد بود.

پیش آگهی

کلاب فوت فرزند شما خود به خود  و بدون درمان بهبود نمی یابد.با درمان مناسب فرزندتان باید پای تقریبا نرمال داشته باشد و بتواند روی آن بدود و بازی کند و کفش معمولی به پا کند.

پای مبتلا معمولا ۱ تا ۱٫۵سایز کوچکتر از سمت سالم است .عضلات پشت ساق در پای مبتلا کوچکتر باقی خواهند ماند و در نتیجه کودک ممکن است زودتر از همبازیان خود خسته و دچار درد ساق شود.اندام مبتلا ممکن است اندکی از اندام سمت سالم کوتاه تر باشد ولی این کوتاهی ندرتا ایجاد مشکل می کند.

دکتر غلامرضا نادری متخصص ارتوپدی ، آرتروسکوپی ، آرتروپلاستی و فلوشیپ جراحی مچ پا در تهران

مقالات مرتبط
مشاهده مقالات بیشتر
مقالات پیشنهادی
مشاهده مقالات بیشتر