پیچ خوردگی مچ پا شایع ترین آسیب ورزشی در بسکتبال است. پرش، فرود، تغییر جهت ناگهانی و تماس بدنی با حریف همگی مچ پا را در معرض خطر قرار می دهند. تحقیقات نشان می دهد بسکتبالیست ها نسبت به ورزشکاران سایر رشته ها تقریبا ۵ برابر بیشتر دچار آسیب مچ پا می شوند. اما مهم تر از خود آسیب، نحوه درمان و زمان بندی بازگشت به ورزش است. بازگشت زودهنگام بدون بازتوانی کامل مهم ترین عامل آسیب مجدد و ناپایداری مزمن مچ پا محسوب می شود. در این مقاله از لحظه آسیب تا بازگشت ایمن به زمین بسکتبال را قدم به قدم بررسی می کنیم.
انواع آسیب مچ پا در بسکتبال
انواع آسیب مچ پا در بسکتبال را بشناسید:
پیچ خوردگی رباط خارجی (اینورژن)
شایع ترین نوع آسیب مچ پا در بسکتبال است و معمولا زمانی رخ می دهد که بازیکن روی پای حریف یا توپ فرود بیاید و کف پا به سمت داخل بچرخد. در این حالت رباط های جانبی خارجی مچ پا کشیده یا پاره می شوند. شدت آسیب از کشیدگی خفیف (درجه ۱) تا پارگی کامل رباط (درجه ۳) متغیر است.
پیچ خوردگی سندسموز (های انکل اسپرین)
این نوع آسیب رباط بین استخوان های درشت نی و نازک نی را درگیر می کند و معمولا شدیدتر از پیچ خوردگی معمولی است. در بسکتبال هنگام چرخش بدن روی پای ثابت یا تماس مستقیم ایجاد می شود. زمان بهبودی آن طولانی تر بوده و بازگشت زودهنگام خطرناک است.
شکستگی های همراه
در برخی موارد آسیب مچ پا در بسکتبال با شکستگی استخوان های مچ پا همراه است. شکستگی کندگی (avulsion) که در آن تکه کوچکی از استخوان همراه رباط کنده می شود و شکستگی قاعده متاتارس پنجم از شایع ترین موارد هستند. به همین دلیل هر آسیب شدید مچ پا باید با رادیوگرافی بررسی شود.
اقدامات فوری بعد از آسیب مچ پا در بازی
اولین دقایق بعد از آسیب بسیار مهم هستند. بلافاصله بعد از پیچ خوردگی مچ پا در بسکتبال، بازیکن باید از بازی خارج شود حتی اگر درد قابل تحمل باشد. پروتکل PRICE (محافظت، استراحت، یخ درمانی، فشار با باند و بالا نگه داشتن پا) باید فورا شروع شود. یخ را به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه هر ۲ تا ۳ ساعت روی مچ پا بگذارید. از باند الاستیک برای فشار و کنترل تورم استفاده کنید و پا را بالاتر از سطح قلب نگه دارید.
درمان آسیب مچ پا در بسکتبالیست ها
درمان بسته به شدت آسیب متفاوت است. در پیچ خوردگی درجه ۱ (کشیدگی خفیف) استراحت، یخ درمانی و تمرینات دامنه حرکتی ملایم معمولا کافی است و بازیکن ظرف ۱ تا ۲ هفته می تواند تمرینات سبک را شروع کند.
در پیچ خوردگی درجه ۲ (پارگی ناقص رباط) بی حرکتی با بریس یا بوت واکر به مدت ۲ تا ۴ هفته توصیه می شود. سپس فیزیوتراپی برای بازیابی قدرت، تعادل و دامنه حرکت شروع می شود. بازگشت به بازی معمولا ۴ تا ۶ هفته طول می کشد.
در پیچ خوردگی درجه ۳ (پارگی کامل رباط) دوره بی حرکتی طولانی تر است و در برخی موارد، به خصوص در ورزشکاران حرفه ای که ناپایداری مزمن ایجاد شده، ممکن است جراحی ترمیم رباط مچ پا ضروری باشد. بازگشت به بسکتبال بعد از جراحی معمولا ۳ تا ۶ ماه زمان نیاز دارد.
مراحل بازگشت ایمن به بسکتبال بعد از آسیب مچ پا
بازگشت به ورزش نباید بر اساس زمان باشد بلکه بر اساس معیار های عملکردی تصمیم گیری می شود. یعنی مهم نیست چند هفته از آسیب گذشته، مهم این است که مچ پا آمادگی لازم را داشته باشد. مراحل بازگشت به ترتیب عبارتند از:
مرحله ۱ — بازیابی دامنه حرکت: مچ پا باید بتواند بدون درد حرکات کامل (بالا، پایین، چرخش) را انجام دهد.
مرحله ۲ — بازیابی قدرت: قدرت عضلات ساق پا و عضلات جانبی مچ پا باید حداقل ۸۰ درصد پای سالم باشد.
مرحله ۳ — تمرینات تعادلی: بازیکن باید بتواند روی یک پا (پای آسیب دیده) حداقل ۳۰ ثانیه تعادل خود را حفظ کند.
مرحله ۴ — دویدن خطی: شروع دویدن آرام به صورت مستقیم، بدون تغییر جهت و بدون درد.
مرحله ۵ — تغییر جهت و چابکی: تمرینات زیگزاگ، برش و تغییر جهت ناگهانی مشابه حرکات بسکتبال.
مرحله ۶ — تمرینات اختصاصی بسکتبال: پرش و فرود، دریبل، دفاع یک به یک و در نهایت شرکت در تمرین تیمی و بازی.
پیشگیری از آسیب مچ پا در بسکتبال
پیشگیری از آسیب مچ پا برای هر بسکتبالیستی ضروری است، مخصوصا اگر سابقه پیچ خوردگی قبلی داشته باشد. اقدامات پیشگیرانه شامل گرم کردن اصولی قبل از بازی و تمرین، تمرینات تقویتی و تعادلی منظم برای عضلات مچ پا و ساق، استفاده از کفش بسکتبال ساق بلند با حمایت مناسب مچ پا، استفاده از مچ بند یا تیپ ورزشی (به خصوص برای بازیکنانی که سابقه آسیب دارند) و اجتناب از ادامه بازی در صورت خستگی شدید است.
سوالات شایع درمورد آسیب
- بعد از پیچ خوردگی مچ پا چقدر نباید بسکتبال بازی کنم؟
زمان بازگشت بستگی به شدت آسیب دارد نه تقویم. در کشیدگی خفیف ممکن است ۱ تا ۲ هفته کافی باشد. در پارگی ناقص ۴ تا ۶ هفته و در پارگی کامل یا بعد از جراحی ۳ تا ۶ ماه. معیار اصلی بازگشت، تکمیل مراحل عملکردی بازتوانی است نه گذشت زمان.
- آیا استفاده از مچ بند از آسیب مجدد جلوگیری می کند؟
بله، تحقیقات نشان می دهد استفاده از مچ بند ورزشی یا تیپ (بانداژ ورزشی) به خصوص در ورزشکارانی که سابقه پیچ خوردگی قبلی دارند، ریسک آسیب مجدد را تا ۵۰ درصد کاهش می دهد. مچ بند باید حرکت طبیعی مچ را محدود نکند و فقط حرکات غیرطبیعی را مهار کند.
- کفش بسکتبال ساق بلند بهتر است یا ساق کوتاه؟
کفش ساق بلند حمایت بیشتری از مچ پا می کند و برای بازیکنانی که سابقه آسیب مچ پا دارند توصیه می شود. اما مهم تر از ساق کفش، محکم بودن پاشنه، مناسب بودن سایز و کیفیت کفی داخلی است. بهترین کفش کفشی است که پا در آن نلغزد و مچ پا احساس ثبات داشته باشد.
- اگر مچ پا مکررا پیچ بخورد چه باید کرد؟
پیچ خوردگی مکرر مچ پا نشانه ناپایداری مزمن است و یعنی رباط های مچ پا به درستی ترمیم نشده اند. در این شرایط باید توسط متخصص ارتوپد بررسی شوید. معمولا ابتدا یک دوره فشرده فیزیوتراپی و تمرینات تعادلی توصیه می شود و اگر ناپایداری ادامه داشت، جراحی ترمیم رباط ممکن است لازم باشد.
- آیا بعد از پیچ خوردگی مچ پا ممکن است آرتروز ایجاد شود؟
بله، تحقیقات نشان داده پیچ خوردگی شدید مچ پا (به خصوص پارگی کامل رباط و پیچ خوردگی مکرر) می تواند در بلند مدت به آرتروز مچ پا منجر شود. به همین دلیل درمان کامل و بازتوانی اصولی بعد از هر آسیب مچ پا اهمیت زیادی دارد.
همیارسیستم
