دکتر غلامرضا نادری

متخصص ارتوپدی و فلوشیپ جراحی مچ پا
انتشار: مرداد 7, 1398
نویسنده دکتر رضا نادری

نقرس نوعی رایج از التهاب مفاصل (آرتریت) است که سبب ایجاد درد شدید، تورم و سفتی در آن ها می شود. این بیماری معمولا مفصل انگشت شست پا را تحت تاثیر قرار می دهد. در این مقاله با بیماری نقرس پا و روش های درمان آن بیشتر آشنا می شویم.


حملات نقرس می توانند به سرعت ایجاد شده و در طول زمان به صورت مکرر اتفاق افتند. این بیماری بسیار دردناک بوده و به آرامی بافت های محل التهاب را تخریب می کند.

علاوه بر این موارد، نقرس با افزایش بروز بیماری های قلبی و متابولیک ارتباط داده شده است. این بیماری شایع ترین نوع التهاب مفاصل در مردان است. با اینکه احتمال ابتلا به این بیماری در مردان بیش از زنان است، اما زنان پس از یائسگی بیشتر مستعد ابتلا می شوند.

علائم نقرس چیست؟

علائم نقرس بدون هشدار قبلی، به صورت ناگهانی و اغلب در نیمه شب بروز می دهند. علامت اصلی نقرس درد مفصلی شدید است که با ناراحتی، التهاب و قرمزی همراه است.

با اینکه نقرس به صورت متداول مفصل بزرگ شست پا را تحت تاثیر قرار می دهد اما می تواند زانو، آرنج، مچ دست و انگشت ها را نیز مبتلا سازد. درد نقرس بسیار طاقت فرسا است.

تشخیص بیماری نقرس

شباهت علائم نقرس به علائم بیماری های دیگر، تشخیص آن را دشوار می سازد. با اینکه هیپر اوریسمی (بالا بودن اوریک اسید خون) در اغلب افراد مبتلا به نقرس وجود دارد, امکان دارد سطح اسید اوریک خون در زمان حمله حاد نقرس نرمال یا کمتر از نرمال باشد. علاوه بر آن، اغلب افراد مبتلا به هیپر اوریسمی به نقرس مبتلا نمی شوند.

آزمایش مایع مفصلی یکی از آزمایش هایی است که پزشکان برای این بیماران انجام می دهند. در این آزمایش مقداری مایع به وسیله یک سوزن از مفصل آسیب دیده گرفته شده و از نظر داشتن کریستال های اورات بررسی می شود. از آنجایی که علائم عفونت های مفصلی به علائم نقرس شباهت دارند، پزشک می تواند در حین آزمایش مایع مفصلی وجود باکتری ها را نیز بررسی کند.

علاوه بر این موارد، پزشکان جهت سنجش میزان اوریک اسید خون انجام یک آزمایش خون را از بیمار درخواست خواهند کرد. با این حال، همانطور که در بالا نیز گفته شد، افرادی که سطح اوریک اسید خون آن ها بالا می باشد همواره به نقرس مبتلا نمی شوند. از طرف دیگر، برخی افراد بدون اینکه میزان اوریک اسید خونشان افزایش یابد به علائم نقرس مبتلا می شوند.

تصویر برداری اشعه ایکس قادر به تشخیص نقرس نیست اما می توان جهت رد احتمال وجود عوامل دیگر از آن استفاده کرد.

بیماری نقرس

انواع بیماری نقرس

موارد زیر مراحل مختلف پیشرفت بیماری نقرس پا هستند.

هیپر اوریسمی بدون علامت

امکان دارد، میزان اوریک اسید خون یک فرد بالا برود اما فرد بدون علامت باشد. در این مرحله با اینکه کریستال های اورات در حال رسوب در بافت ها بوده و به آن ها آسیب خفیفی می رسانند اما نیازی به درمان نیست. به این افراد توصیه می شود که اقداماتی را جهت رفع هرگونه عامل احتمالی تجمع اوریک اسید انجام دهند.

نقرس حاد

این مرحله هنگامی اتفاق می افتد که کریستال های اورات به صورت ناگهانی رسوب کرده و سبب ایجاد التهاب و درد شدید شده اند. این حمله ناگهانی معمولا پس از گذشت ۳ تا ۱۰ روز فروکش می کند. گاهی اوقات حملات می توانند به وسیله وقایع استرس زا، مصرف دارو و الکل یا مصرف بیش از حد مواد پروتیینی یا آب و هوای سرد آغاز شوند.

وقفه نقرس

این مرحله بازه زمانی بین دو حمله نقرس حاد می باشد. امکان دارد، حملات بعدی ماه ها یا سال ها بعد بروز کنند. با این حال درصورت عدم درمان، با گذشت زمان مدت زمان پایداری این حملات بیشتر شده و به دفعات بیشتری بروز خواهند داد. در حین این بازه زمانی، کریستال های اورات بیشتری در بافت ها رسوب خواهند کرد.

نقرس مزمن به همراه توفوس

این مورد ناتوان کننده ترین نوع نقرس است. در این مرحله آسیب هایی دائمی به مفاصل و کلیه ها رسیده و بیمار از التهاب مزمن مفاصل رنج می برد. علاوه بر آن، بیمار در نواحی سرد تر بدن همانند مفاصل انگشتان به توفوس مبتلا می شود. رسیدن به این مرحله از نقرس مدت زمان طولانی (حدود ۱۰ سال) طول می کشد. بسیار نادر است که یک بیمار با وجود دریافت درمان مناسب به این مرحله از بیماری برسد.

نقرس کاذب

نقرس کاذب بیماری است که به آسانی با نقرس اشتباه گرفته می شود. علائم نقرس کاذب بسیار شبیه به علائم نقرس هستند. تفاوت عمده بین نقرس و نوع کاذب آن این است که در نوع کاذب مفاصل به جای کریستال های اورات به وسیله کریستال های فسفات کلسیم تحریک می شوند. نقرس کاذب نیازمند درمانی متفاوت با درمان نقرس است.

علت بیماری نقرس

نقرس در ابتدا به وسیله بالا رفتن اوریک اسید در خون یا هیپر اوریسمی ایجاد می شود. اوریک اسید هنگامی تولید می شود که پورین ها در بدن شکسته می شوند. پورین ها ترکیبات شیمیایی هستند که به مقادیر زیاد در برخی مواد غذایی از جمله گوشت، گوشت ماکیان و غذا های دریایی یافت می شوند.

به طور معمول، اوریک اسید در خون حل شده و به وسیله کلیه ها از بدن دفع می شود. در صورتی که اوریک اسید بیش از حد تولید شده و یا به اندازه کافی از بدن دفع نشود، در بدن تجمع یافته و کریستال هایی سوزنی شکل را تشکیل می دهد. این کریستال ها سبب ایجاد درد و التهاب در مفاصل و بافت های اطراف آن ها می شوند.

عوامل خطرساز در بیماری نقرس پا

چندین عامل وجود دارند که می توانند احتمال ابتلا به هیپر اوریسمی و در نتیجه نقرس را بالا ببرند. از جمله آن ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

سن و جنسیت: مردان نسبت به زنان اوریک اسید بیشتری تولید می کنند. با این حال، میزان اوریک اسید بدن زنان پس از یائسگی به مقدار اوریک اسید در بدن مردان نزدیک می شود.

ژنتیک: داشتن سابقه خانوادگی نقرس احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش می دهد.

سبک زندگی: مصرف الکل در دفع اوریک اسید از بدن اختلال ایجاد می کند. مصرف یک رژیم غذایی سرشار از پورین نیز مقدار تولید اوریک اسید را در بدن افزایش می دهد.

قرار گیری در معرض سرب: قرار گرفتن به صورت مزمن در معرض سرب با برخی از موارد ابتلا به نقرس ارتباط داده شده است.

مصرف برخی دارو ها: برخی دارو ها می توانند میزان اوریک اسید خون را در بدن افزایش دهند. این دارو ها شامل برخی مدر ها (ادرار آور) و دارو های حاوی سالیسیلات می شوند.

وزن: داشتن اضافه وزن خطر ابتلا به نقرس را افزایش می دهد. دلیل آن نیز ساخت و ساز بیشتر سلول های بافت های بدن و تولید بیشتر اوریک اسید به عنوان یک محصول زائد از سوخت و ساز بدن است. همچنین، از آنجایی که سلول های چربی سیتوکین های پیش التهابی را تولید می کنند، مقادیر زیاد چربی سبب افزایش التهاب بدنی می شود.

جراحی یا آسیب نیز خطر ابتلا به نقرس را افزایش می دهد.

دیگر مشکلات سلامتی: نارسایی و دیگر مشکلات کلیوی می توانند توانایی بدن را در دفع موثر مواد زائد کاهش دهند که این وضعیت به افزایش مقدار اوریک اسید خون منجر می شود. دیگر بیماری های مرتبط با نقرس شامل فشار خون بالا، دیابت و کم کاری تیروئید می شوند.

عوارض نقرس پا

در برخی موارد، نقرس می تواند به بیماری های جدی تری از جمله موارد زیر پیشرفت کند:

سنگ های کلیوی

در صورتی که کریستال های اورات در مجاری ادراری تجمع یابند، می توانند به سنگ های کلیوی تبدیل شوند.

نقرس عود کننده

برخی افراد تنها یک حمله  نقرس را تجربه کرده اند. دیگر افراد بازگشت های مکرری از این بیماری را تجربه می کنند که به صورت تدریجی به مفاصل و بافت های اطراف آن ها آسیب می رساند.

درمان دائمی نقرس

اغلب موارد ابتلا به نقرس با مصرف دارو درمان می شوند. داروها می توانند برای درمان علائم حملات نقرس، پیشگیری از حملات بعدی و کاهش خطر ابتلا به عوارض این بیماری به کار گرفته شوند.

از جمله عوارض نقرس می توان به سنگ های کلیوی و تشکیل توفوس اشاره کرد. توفوس ها توده هایی هستند که در اثر پیشرفت بیماری در اطراف مفاصل به وجود می آیند.

دارو هایی که معمولا برای این بیماری مصرف می شوند شامل دارو های ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs)، کلشیسین یا کورتیکو استروئید ها (کورتون) هستند. این داروها التهاب و درد نواحی مبتلا به نقرس را کاهش داده و اغلب به صورت خوراکی مصرف می شوند.

داروها می توانند سبب کاهش تولید اوریک اسید یا افزایش توانایی کلیه در دفع آن از بدن شوند. نمونه این دارو ها به ترتیب آلوپورینول و پروبنسید می باشند. حمله حاد نقرس در صورت عدم درمان ظرف ۱۲ تا ۲۴ ساعت به شدید ترین حالت خود خواهد رسید. در صورت عدم درمان بهبود خود به خود ظرف ۱ تا ۲ هفته مورد انتظار خواهد بود.

راههای پیشگیری از نقرس

راهبرد های بسیاری از نظر رژیم غذایی و سبک زندگی وجود دارند که با پیروی از آن ها می توان از بروز اولیه یا بازگشت بیماری نقرس جلوگیری کرد. از جمله آن ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

❇ خودداری از مصرف الکل

❇ حفظ وزن مناسب

❇ مصرف مایعات فراوان 

❇ اجتناب از استرس

❇ احتیاط در مورد اسیب های احتمالی به مفاصل

❇ اجتناب از زیاده روی در مصرف مواد پروتیینی

 

 

دکتر غلامرضا نادری متخصص ارتوپدی ، آرتروسکوپی ، آرتروپلاستی و فوق تخصص جراحی مچ پا در تهران

برای پرسش از دکتر، روی لینک مشاوره پزشکی کلیک کنید.

۰
مقالات مرتبط
مشاهده مقالات بیشتر
مقالات پیشنهادی
مشاهده مقالات بیشتر
پرسش از دکتر