بی حسی انگشتان پا نشان دهنده مشکل سیستم عصبی یا گردش خون در آنان است. علل بی حسی انگشتان پا از پوشیدن کفش های تنگ و قرار گرفتن در معرض سرما تا مشکلی اساسی مانند ام اس را میتواند در بربگیرد.
بی حسی در افراد مختلف متفاوت است. برخی از این بی حسی ها خود به خود از بین می روند اما برخی دیگر طولانی تر بوده و یا تکرار می شوند. این احساس ممکن است با توجه به اینکه چه چیزی باعث آن شده متفاوت باشد. زمانی که فرد در انگشتان پایش احساس بی حسی می کند، ممکن است موارد زیر را تجربه کند:
- احساس مور مور شدن
- احساس سوزن سوزن شدن
- ناتوانی در حس سرما و گرما
علل زیادی برای بی حسی انگشتان پا وجود دارد. بعضی از افراد با تعویض کفش یا قرار نگرفتن در هوای سرد متوجه از بین رفتن آن می شوند. در سایر موارد، بی حسی احتمال دارد به دلیل یک وضعیت پزشکی مانند دیابت، بیماری سرخرگ محیطی و ام اس باشد.
یافتن علت بی حسی انگشتان پا اهمیت دارد و درصورتیکه به پیشنهاد پزشک به درمان نیاز داشتید، حتما آن را انجام دهید. این مقاله نگاهی به دلایل بی حسی انگشتان پا، درمان های احتمالی و زمان مراجعه به پزشک دارد.
آیا بیحسی انگشت شست پای چپ با پای راست فرق دارد؟
بسیاری از افراد میپرسند که آیا بیحس شدن انگشت شست پای چپ یا راست معنای متفاوتی دارد. پاسخ کوتاه این است: در بیشتر موارد، علت بیحسی در هر دو پا یکسان است و جهت (چپ یا راست) بهخودیخود بیماری خاصی را نشان نمیدهد. آنچه اهمیت دارد این است که بیحسی یکطرفه باشد یا دوطرفه:
-بیحسی فقط در یک پا (چپ یا راست): معمولاً به علت موضعی برمیگردد؛ مانند کفش تنگ، فشار روی عصب موضعی، آسیب یا شکستگی همان پا، یا فشار عصب در ناحیه کمر (که میتواند فقط یک پا را درگیر کند).
-بیحسی در هر دو پا: بیشتر به علل عمومیتر مربوط است؛ مانند دیابت، کمبود ویتامین B12، یا مشکلات گردش خون که هر دو پا را متأثر میکنند.
پس بهجای تمرکز روی چپ یا راست بودن، بهتر است به یکطرفه یا دوطرفه بودن بیحسی و علائم همراه آن توجه کنید. در ادامه همه علتهای احتمالی را بهتفصیل بررسی میکنیم.
| علامت همراه با بیحسی | محتملترین علتها | چه باید کرد |
|---|---|---|
| بیحسی فقط هنگام پوشیدن کفش | کفش تنگ، انحراف شست پا (هالوکس والگوس) | تعویض کفش، مراجعه در صورت تداوم |
| سوزن سوزن و گزگز مداوم در هر دو پا | دیابت (نوروپاتی)، کمبود ویتامین B12 | بررسی قند خون و آزمایش خون |
| بیحسی همراه با سردی و تغییر رنگ | مشکلات گردش خون، سندروم رینود، نارسایی شریانی | مراجعه به پزشک، گرم نگه داشتن پا |
| سوزش و حس وجود سنگریزه زیر پا | نوروم مورتون | کفش پهن، کفی طبی، مراجعه به ارتوپد |
| بیحسی بعد از ضربه یا آسیب | شکستگی انگشت، آسیب عصب موضعی | رادیولوژی و مراجعه فوری |
| بیحسی ناگهانی یکطرفه + ضعف بدن | سکته مغزی (اورژانسی) | تماس فوری با اورژانس |
توجه: این جدول فقط یک راهنمای اولیه است و جایگزین تشخیص پزشک نیست. تشخیص قطعی علت بیحسی نیاز به معاینه و گاهی آزمایش دارد.
علت بی حسی انگشتان پا چیست؟
علل زیادی برای بی حسی انگشتان پا در شدت های کم تا زیاد وجود دارند؛ افراد می توانند در صورتی که بی حسی انگشتان پا از بین نرود یا دلیل واضحی نداشته باشد به پزشک مراجعه کنند. موارد زیر اشاره به دلایلی دارد که فرد در انگشتان پا دچار بی حسی می شود:
1_ کفش تنگ
پوشیدن کفش تنگ باعث کم شدن گردش خون در پا و بی حسی و گز گز آن می شود. همینطور، گچ گرفتن پا یا محکم بستن آن باعث کاهش گردش خون و بی حسی پا می شود.
بررسی کنید که کفش سایز پاهایتان باشد. اگر فرد مجبور به گچ گرفتن یا بستن پا می شود باید مطمئن شود که هنوز می تواند انگشتان پا را حس و تکان دهد.
2_ سندروم رینود
سندروم رینود زمانی اتفاق می افتد که رگ های فرد در معرض بسیار زیاد سرما و استرس قرار گرفته باشند. معمولا این بیماری رگهای خونی انگشتان دست و پا را تحت تاثیر قرار می دهد و باعث بروز موارد زیر می شود:
- بی حسی
- مور مور
- تغییر رنگ (آبی یا بی رنگ شدن)
3_ انحراف شست پا
انحراف شست پا یک برآمدگی استخوانی است که روی شست پا رشد می کنند. اگر افراد کفش های تنگ و باریکی بپوشند که انگشت شست پا را به داخل فشار دهند احتمال دارد به انحراف شست پا دچار شوند. در طول زمان این فشار باعث تغییر شکل استخوان می شود.
انحراف شست پا یافتن کفش مناسب را سخت می کند، کفش ها ممکن است در ناحیه پنجه تنگ باشند که باعث بی حسی پا می شوند. افرادی که دچار انحراف شست پا هستند باید به پزشک مراجعه کنند و کفشی با عرض پهن و سایز مناسب بپوشند.
4_ شکستگی انگشت پا
شکستگی انگشت پا می تواند باعث بی حسی یا گزگز شود. شکستگی انگشتان پا زمانی اتفاق می افتد که فرد تصادف، سقوط یا با جسمی سخت برخورد کند.
در صورت آسیب دیدن پا و بی حسی فرد باید به پزشک مراجعه کند. شکستگی انگشت پا ممکن است نیاز به درمان داشته باشد تا استخوان ترمیم شود.
5_ بیماری نوروم مورتون
بیماری نوروم مورتون ضخیم شدن بافت اطراف یکی از اعصاب در پاشنه پا است. این می تواند باعث سوزش و بی حسی در پاها شود. همینطور ممکن است حس کنید که سنگریزه یا شی دیگری در زیر پا وجود دارد. آکادمی جراحان ارتوپد آمریکا عنوان کرده که 80 درصد مبتلایان به نوروم مورتون با تر کیبی از موارد زیر بهبود یابند:
- پوشیدن کفش های پهن تر، با سایز مناسب و پرهیز از پوشیدن کفش های پاشنه بلند
- استفاده از کفی و پدهای اضافه که فشار روی عصب ها را کاهش می دهند.
- تزریق استروئید که تورم و التهاب را کاهش می دهند.
- افرادی که در ورزشی مثل دو شرکت می کنند، متوجه می شوند که استراحت به تسکین نوروم مورتون کمک می کند. احتمال دارد مایل باشند ورزشی مثل شنا را برای بهبودی پاها انتخاب کنند. در صورتی که موارد ذکر شده باعث تسکین نشوند، پزشک جراحی را برای کاهش فشار عصب تجویز می کند.
6_ بی حسی انگشت شست پا در اثر دیابت
از عوارض دیابت وضعیتی به نام نوروپاتی است. نوروپاتی دیابتی زمانی است که سطح قند خون بالا به اعصاب آسیب می رساند و باعث بی حسی و گزگز در انگشتان پا و پا می شود. افرادی که دیابت دارند باید روزانه پای خود را بررسی کنند؛ و برای کنترل قند خون با پزشک خود همکاری کنند. افراد دیابتی باید از پا برهنه راه رفتن خودداری و کفش مناسب بپوشند.
7_ نارسایی شریانی
نارسایی شریانی به عنوان بیماری عروقی یا سفت شدن شریان ها شناخته می شود. به گفته انجمن جراحی عروق، نارسایی شریانی بیش از 10 میلیون نفر در ایالات متحده را تحت تاثیر قرار می دهد.
نارسایی شریانی زمان رخ می دهد که رسوباتی به نام پلاک در شریان ها ایجاد می شوند. تجمع پلاک جریان خون را کاهش و باعث درد، ضعف و بی حسی در پاها می شود. افراد ممکن است به دلیل فشار خون بالا، کلسترول ناسالم و دیابت باعث نارسایی شریانی شوند. پزشکان معمولا ورزش، رژیم غذایی سالم و سیگار نکشیدن را برای کنترل نارسایی شریانی توصیه می کنند. در برخی موارد، افراد به دارو یا جراحی نیاز دارند.
8_ ام اس
ام اس بیماری مزمنی است که مز و نخاع را تحت تاثیر قرار داده و باعث اختلال در سیگنال های ورودی و خروجی از مغز می شود. ام اس علائمی زیادی به خصوص بی حسی و گزگز در قسمت های مختلف بدن دارد.
همچنین می تواند باعث مشکل در راه رفتن و بینایی، تغییرات ذهنی و بسیاری علائم دیگر شود. اگر فردی فکر می کند که علائم ام اس را دارد، باید برای درمان صحیح به پزشک مراجعه کند.
9_ آسیب نخاعی
نخاع مسئول ارسال پیام های عصبی از طریق بدن است. آسیب های نخاعی احتمال دارد ناشی از موارد زیر باشد:
- تصادفات
- ضربات شدید به کمر
- آرتروز
10_ کمبود ویتامین b 12
دریافت نکردن ویتامین بی 12 افراد را دچار کم خونی خطرناک می کند. در نتیجه، بدن قادر به ساخت گلبول قرمز کافی نیست. بدون گلبول قرمز کافی فرد احساس ضعف یا خستگی می کند و ممکن است مشکلات عصبی مثل بی حسی داشته باشد. پزشکان کم خونی خطرناک را با تزریق ویتامین بی 12 درمان می کنند.
غذاهای حیوانی مثل گوشت و لبنیات دارای ویتامین بی 12 هستند. گیاه خواران در معرض کمبود ویتامین بی 12 زیادی هستند، مگر اینکه مصرف مواد مغذی خود را به دقت مدیریت کنند.
11_ سکته
سکته مغزی وقفه ای در خون رسانی به مغز و وضعیت اورژانسی تهدید کننده زندگی است. پس از سکته مغزی، ممکن است علائم باقی مانده مثل بی حسی یا ناتوانی در حس سرما یا درد مشاهده شود. این علائم نشان از آسیب عصبی هستند. افراد پس از سکته مغزی اغلب به توانبخشی نیاز دارند تا بتوانند فعالیت و عملکرد طبیعی خود را بازیابند.
12_ واسکولیت (التهاب رگ)
واسکولیت بیماری خود ایمنی است و زمانی رخ می دهد که سیستم ایمنی به رگ های سالم حمله می کند. چندین بیماری باعث واسکولیت می شوند:
- لوپوس
- روماتیسم مفصلی
- هپاتیت ب و ث
چون واسکولیت می تواند در جریان خون اختلال ایجاد کند، باعث بی حسی و گزگز می شود. درمان بستگی به این دارد که چه چیزی باعث این بیماری شده است. گاهی، درمان بیماری که باعث واسکولیت شده به تسکین علائم منجر می شود. گاهی هم پزشکان استروئید و سایر داروها را برای کاهش التهاب رگ ها تجویز می کنند.
در این موارد بیحسی پا میتواند نشانه یک مشکل جدی باشد و باید سریع به پزشک مراجعه کنید: بیحسی ناگهانی و یکطرفه همراه با ضعف یا اختلال در تکلم (احتمال سکته)؛ بیحسی همراه با زخمی که خوب نمیشود (بهخصوص در افراد دیابتی)؛ بیحسی پیشرونده که به ساق و بالاتر گسترش مییابد؛ بیحسی همراه با از دست دادن کنترل ادرار یا مدفوع؛ و بیحسی بعد از یک ضربه یا تصادف. در این شرایط منتظر نمانید.
درمان خانگی بیحسی انگشتان پا
اگر بیحسی شما خفیف است و علت جدی پزشکی ندارد، این راهکارهای خانگی میتوانند به بهبود گردش خون و کاهش بیحسی کمک کنند:
-ماساژ پا: ماساژ ملایم انگشتان و کف پا گردش خون را بهتر میکند و بیحسی را کاهش میدهد.
-آب گرم: قرار دادن پا در آب گرم (نه داغ) به مدت ۱۵ دقیقه به باز شدن رگها و بهبود جریان خون کمک میکند.
-حرکت و کشش: تکان دادن و کشش منظم انگشتان پا، بهخصوص اگر زیاد مینشینید، از بیحسی پیشگیری میکند.
-کفش مناسب: استفاده از کفش پهن و راحت که به انگشتان فشار نیاورد.
-ترک سیگار: سیگار گردش خون را مختل میکند و بیحسی پا را تشدید میکند.
-تأمین ویتامین B12: مصرف کافی گوشت، تخممرغ و لبنیات (یا مکمل با تجویز پزشک) برای سلامت اعصاب.
علت سوزن سوزن شدن انگشت شست پای راست
سوزن سوزن شدن انگشت شست می تواند از کفش های تنگ، قرار گرفتن در معرض سرما و یا آسیب ناشی از بیماری دیابت، سکته مغزی، کمبود ویتامین B-12، یا ام اس باشد. افراد نباید بی حسی انگشتان پا را نادیده بگیرند. اگرچه اغلب بی ضرر است، اما می تواند نشانه ای از این مشکلات سلامتی باشد.
درمان سوزن سوزن شدن انگشت شست پا
سوزن سوزن شدن انگشت شست پا (که در پزشکی به آن «پارستزی» میگویند) معمولاً نشانهای از تحتفشار بودن عصب یا اختلال در گردش خون آن ناحیه است. خبر خوب این است که در بسیاری از موارد، این حالت موقتی است و با چند اقدام ساده برطرف میشود؛ اما درمان اصلی همیشه به علت آن بستگی دارد. به همین دلیل، قبل از هر چیز باید بدانید سوزن سوزن شدن شما گذراست یا مداوم.
-اگر سوزن سوزن شدن گذرا و خفیف است.
وقتی انگشت شست پای شما فقط گاهی و برای مدت کوتاه سوزن سوزن میشود (مثلاً بعد از مدتی نشستن یا پوشیدن کفش تنگ)، معمولاً علت آن فشار موقت روی عصب یا کاهش لحظهای گردش خون است. در این حالت این اقدامات اغلب کافی است:
-آزاد کردن فشار: کفش یا جورابِ تنگ را دربیاورید و اجازه دهید خون دوباره در انگشتان جریان بگیرد. اگر پایتان مدت طولانی در یک حالت بوده، وضعیت نشستن را تغییر دهید.
-حرکت دادن انگشتان: انگشتان پا را چند بار باز و بسته کنید و مچ پا را بچرخانید. این کار جریان خون را سریع برمیگرداند.
-ماساژ ملایم: انگشت شست و کف پا را بهآرامی ماساژ دهید تا گردش خون موضعی بهتر شود.
-گرما: قرار دادن پا در آب گرم (نه داغ) به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه به شل شدن عضلات و باز شدن رگها کمک میکند.
-اگر سوزن سوزن شدن مداوم یا تکرارشونده است.
اگر این حالت بارها برمیگردد، طولانی میشود یا با علائم دیگری همراه است، دیگر نباید آن را نادیده گرفت؛ چون ممکن است نشانهی یک مشکل زمینهای باشد و درمان آن با رفع همان علت ممکن میشود:
-اگر علت دیابت باشد: کنترل دقیق قند خون مهمترین قدم است. در نوروپاتی دیابتی، تنظیم قند خون از پیشرفت آسیب عصبی جلوگیری میکند و پزشک ممکن است داروهایی برای کاهش علائم عصبی تجویز کند.
-اگر علت کمبود ویتامین باشد: کمبود ویتامین B12 یکی از علل شایع سوزن سوزن شدن است. در این صورت پزشک با آزمایش خون آن را تشخیص میدهد و با مکمل یا تزریق جبران میکند.
-اگر علت فشار روی عصب کمر باشد: گاهی فشار روی عصب در ناحیه کمر (مثلاً دیسک کمر) خود را بهصورت سوزن سوزن شدن شست پا نشان میدهد. در این حالت فیزیوتراپی، اصلاح وضعیت بدن و گاهی درمان تخصصی ستون فقرات لازم است.
-اگر علت کفش یا ساختار پا باشد: در مواردی مانند انحراف شست پا (هالوکس والگوس) یا فشار مزمن، استفاده از کفش پهن، کفی طبی و گاهی تمرینهای اصلاحی توصیه میشود.
-نقش تغذیه و سبک زندگی در بهبود
فارغ از علت، چند عادت ساده به سلامت اعصاب و گردش خون پا کمک میکند: مصرف کافی ویتامینهای گروه B (بهویژه B12)، فعال نگه داشتن بدن و پرهیز از بیتحرکی طولانی، و ترک سیگار که یکی از مهمترین عوامل مختلکنندهی گردش خون در انگشتان است.
تجربه کاربرن از بی حسی انگشت شست پای چپ
شیما، ۳۸ ساله، کارمند پشت میز
مهسا، ۲۹ ساله، باردار ۳۲ هفته
آقای جعفری، ۶۸ ساله (تجربه از زبان پسر)
رضا، ۴۲ ساله، راننده تاکسی
تجربه کاربرن از بی حسی انگشت شست پای راست
آقای محمدی، ۵۸ ساله، دیابتی نوع ۲
مهتاب، ۲۸ ساله، وگان
افسانه، ۴۸ ساله، خانم خانهدار
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر بیحسی شست پای راست شما بیش از ۲ هفته طول کشیده، با تغییر رنگ پا، عدم احساس درد در زخم، یا تشنگی و ادرار زیاد همراه است، فوراً به متخصص ارتوپد مراجعه کنید. در دیابتیها، بیحسی پای راست میتواند زنگ خطر زخم پای دیابتی باشد که در صورت بیتوجهی میتواند منجر به قطع عضو شود.
همیارسیستم
