دکتر رضا نادری

متخصص ارتوپدی و فلوشیپ جراحی مچ پا
انتشار: ۲۴ مرداد ۱۳۹۵
آرتروز

آرتروز شایع ترین بیماری مزمن مفاصل است. این بیماری می تواند هر مفصلی را درگیر کند، ولی اغلب در زانوها، مفاصل ران، کمر و گردن، مفاص کوچک انگشتان و قاعده شست دست و شست پا اتفاق می افتد.

در مفاصل نرمال، یک بافت محکم به نام غضروف انتهای هر استخوان را می پوشاند. غضروف سطحی صاف و صیقلی برای حرکت مفصل فراهم می آورد و مانند یک بالشتک بین استخوان ها عمل می کند. در این بیماری، غضروف تخریب و سبب درد، تورم و اشکال در حرکت مفصل می شود.

با پیشرفت بیماری، به مرور زمان، استخوان نیز ممکن است دچار تغییراتی شود و خارهای استخوانی ایجاد گردند. قطعات کوچک استخوان یا غضروف می توانند کنده شده، در داخل مفصل شناور گردند. فرایند التهابی ایجاد شده سبب تولید مواد و آنزیم هایی می شود که باعث تخریب باز هم بیشتر غضروف می گردد. در مراحل نهایی آرتروز، غضروف کاملا از بین رفته، استخوان به استخوان ساییده شده صدمه بیشتر به مفصل و درد بیشتر رخ می دهد.

اگر چه آرتروز در تمام سنین رخ می دهد، در افراد مسن تر از ۶۵ سال شایعتر است. فاکتورهای خطر شایع عبارتند از افزایش سن، چاقی، آسیب قبلی به مفصل، استفاده بیش از حد از مفصل، ضعف عضلات ران و ژنتیک.

از هر دو فرد بالغ یک نفر در طول زندگی خود دچار علائم آرتروز  زانو می شود. از هر چهار فرد بالغ، یک نفر تا سن ۸۵ سالگی مبتلا به آرتروز مفصل ران می شود. از هر ۱۲ نفر با سن ۶۰ سال یا بیشتر یک نفر دچار آرتروز مفاصل دست می شود.

علائم آرتروز

علایم آرتروز، بسته به مفصل درگیر و شدت درگیری آن فرق می کند. با این وجود شایع ترین علایم آرتروز عبارتند از درد و خشکی مفصل خصوصاً هنگام صبح یا پس از استراحت، این علایم اغلب به مرور زمان ایجاد می شوند. بعضی از علایم شایع عبارتند از :

❇ دردناکی، خشکی مفصل ها، خصوصا زانوها، مفاصل ران و کمر. پس از عدم فعالیت یا به دنبال فعالیت بیش از حد

❇ کاهش دامنه حرکتی مفصل یا خشکی آن که با به حرکت کاهش می یابد.

❇ صدای غیر عادی در مفصل در زمان حرکت مفصل

❇ تورم خفیف اطراف مفصل

❇ درد که پس از فعالیت یا در اواخر روز شدیدتر است.

درمان آرتروز

علائم می تواند مفاصل مختلف به صورت های متفاوت بروز کند که در زیر نمونه هایی ذکر می شود:

۱- درد مفاصل ران 

درد در ناحیه کشاله ران یا نشیمنگاه و گاهی در کناره ران یا زانو حس می شود.

۲- در زانوها

 صدای شبیه ساییده شدن ، رنده شدن در هنگام خم و راست کردن زانو ایجاد می شود.

۳- در انگشتان دست

 وجود برآمدگی های استخوانی در لبه مفاصل سبب تورم و دردناکی و حتی قرمزی مفاصل انگشتان می شود. ممکن است در قاعده شست دست نیز درد وجود داشته باشد.

۴- در پاها

درد و حساسیت در قاعده شست پا محل اتصال آن با استخوان های کف پا حس می شود. ممکن است مچ و انگشتان نیز متورم شوند.

۵- درد توام با خشکی ناشی از آرتروز

درد توام با خشکی ممکن است انجام کارهای روزمره و معمول را در خانه یا محل کار دشوار سازد. کارهای ساده ای نظیر خزیدن به داخل رختخواب، باز کردن درب جعبه غذا، گرفتن ماوس کامپیوتر یا راندن اتومبیل ممکن است تقریباً غیر ممکن شود.

اگر مفاصل اندام های تحتانی گرفتار شوند فعالیت هایی مانند راه رفتن، بالا رفتن از پله ها و بلند کردن اشیا می تواند مشکل شود. ابتلای انگشتان و مفاصل دست. گرفتن و نگه داشتن اجسام مانند مداد، و انجام کارهای ظریف دستی را دشوار می سازد.

بسیاری از مردم بر این باورند که آثار و عواقب آرتروز غیر قابل اجتناب هستند و بنابراین هیچ اقدامی برای مدیریت آن انجام نمی دهند. اگر برای جلوگیری از تخریب مفصل درمان درد و افزایش انعطاف پذیری اقدامی نشود. علائم آرتروز می توانند مانع کار ، فعالیت در زندگی اجتماعی و خانوادگی شوند.

اثر آرتروز بر سلامت عمومی

درد، کاهش تحرک عوارض داروها و سایر عوامل همراه آرتروز می توانند اثر منفی بر سلامت فرد بگذارند که ارتباط مستقیمی به ابتلای مفصل ندارند:

دیابت و بیماری قلبی

درد زانو و ران ممکن است باعث کاهش فعالیت فرد، افزایش وزن و چاقی شود. چاقی می تواند باعث ایجاد دیابت ، بیماری قلب و افزایش فشار خون گردد.

افتادن در بیماران دچار آرتروز

بیماران دچار آرتروز ۳۶ درصد بیش از افراد سالم زمین می خورند و خطر شکستگی در آنها ۲۰% بیشتر است. بیماران مبتلا به آرتروز عوامل خطری دارند که آنها را بیشتر در معرض زمین خوردن قرار می دهند مانند: کاهش عملکرد مناسب مفصل صنف عضلانی و اختلال در تعادل. عوارض جنبی داروهایی که برای کاهش درد احساس می شوند نیز می تواند منجر به زمین خوردن فرد شوند. مثلا مصرف ضد دردهای مخدر سبب گیجی و عدم تعادل می شود.

عوامل ایجاد آرتروز

بعضی از عواملی که به بروز آرتروز کمک می کنند عبارتند از :

۱- ژن ها

برخی صفات ژنتیک ممکن است فرد را در معرض خطر بیشتر ابتلا به آرتروز قرار دهند. مثلا ممکن است یک نقصان در تولید پروتئین سازنده غضروف ، منجر به بروز آرتروز زودرس شود.

۲- وزن

اضافه وزن، فشار بیشتری روی زانوها و مفاصل ران می آورد. سالها اضافه وزن داشتن می تواند باعث تسریع تخریب غضروف مفصلی شود. مشخص شده است که بافت چربی اضافه مواد التهابی در بدن تولید می کنند که به مفاصل صدمه می زند.

۳- آسیب ها و استفاده بیش از حد از مفاصل

حرکات مکرر یا صدمات وارد شده به مفاصل (شکستگی، جراحی یا پارگی رباط ها) می تواند منجر به آرتروز شود. مثلا بعضی ورزشکاران به طور مکرر دچار صدمات مفصل اتامزون ها و رباط ها می شوند که این مسأله می تواند باعث تسریع تخریب غضروف شود.

بعضی شغل ها که نیازمند سر پا ایستادن های طولانی مدت ، خم شدن های مکرر یا برداشتن اجسام سنگین هستند نیز می توانند تخریب غضروف را  تسریع و تشدید کنند. عدم تعادل و توازن های صنف عضلات حمایت کننده از مفصل هم می تواند باعث اخلال در حرکت و نهایتاً تخریب غضروف مفصلی گردد.

۴- سایر عوامل

مانند بیماریهای استخوانی و مفصلی مثل آرترویت روماتوئید (روماتیسم)، بعضی بیماریهای متابولیک مثل هموکروماتوز ( که در آن بدن آهن اضافی جذب می کند)، یا اکرومگالی ( که در آن بدن بیش از حد هورمون رشد ترشح می کند).

تشخیص آرتروز

برای تشخیص آرتروز  به پزشک پس از گرفتن شرح حال و معاینه جسمی ممکن است از روشهای تشخیصی نیز استفاده کند.

شرح حال آرتروز

برای تشخیص آرتروز ، پزشک پس از گرفتن شرح حال و معاینه جسمی ممکن است از روشهای تشخیصی نیز استفاده کند.

۱- شرح حال و علایم آرتروز

اطلاعات لازم که به تشخیص آرتروز کمک می کند عبارتند از :

☑ توصیف علایم

☑ جزئیات نحوه آغاز درد و علایم

☑ جزئیات سایر مشکلات طبی موجود

☑ محل درد، خشکی مفصلی با سایر علایم

☑ نحوه اثر علایم بر فعالیت های روزمره زندگی

☑ لیست داروهای مورد مصرف

۲- معاینه

حین معاینه پزشکی مفاصل و دامنه حرکتی انها را بررسی می کند و به دنبال نقاط حساس، دردناک یا تورم می­گردد. پزشک نحوه قرارگیری و راستای ستون فقراست و گردن را نیز بررسی می کند.

۳- تست های تشخیصی آرتروز

کشیدن مفصلی: معمولا برای تشخیص آرتروز لازم نیست ولی گاهی برای فرد سایر علل درگیری مفصلی مانند عفونت، نقرس و … کمک کننده است.

رادیوگرافی: رادیوگرافی ساده صدمات و سایر تغییرات مربوط به آرتروز را نشان می دهد.

MRI: می تواند غضروف مفصلی را به خوبی نشان دهد و مراحل اولیه آرتروز به تشخیص کمک کند (همیشه لازم نیست انجام شود)

 درمان آرتروز

آرتروز یک بیماری مزمن و طولانی است. علاج قطعی وجود ندارد ولی درمان هایی وجود دارد که با آن می توان علایم را بهبود بخشید. درمان طولانی مدت این بیماری مستلزم اقدامات زیر است:

✅ درمان علائم مانند درد توام و خشکی مفاصل

✅ بهبود حرکت و انعطاف مفصل

✅ حفظ وزن مناسب

✅ انجام ورزش کافی

درمان آتروز چیست

۱- فعالیت بدنی

یکی از مفیدترین راههای درمان آرتروز حفظ تحرک است. گرچه ممکن است دشوار باشد که به تمرین ورزش فکر کنیم در حالی که مفاصل دردناک هستند، تحرک یک بخش بسیار مهم درمان آرتروز می باشد. مطالعه معلوم کرده اند که فعالیتهای ساده مانند قدم زدم یا شرکت در کلاس ورزش آسان و تفریحی می تواند درد را کم کرده، به حفظ یا به دست آمدن وزن نرمال نیز کمک کند.

تمرینات تقویتی باعث قوی شدن عضلات اطراف مفصل مبتلا می شوند و بار وارد شده به مفصل را کم کرده به کاهش درد کمک می کنند.

تمرینات برای دامنه حرکتی مفصل انعطاف مفصل را زیاد کرده، باعث، هر خشکی مفصل می شوند. ورزشهای اروبیک (هوازی) سطح انرزی و استقامت را بالا برده، به کاهش وزن کمک می کنند.

⚠ توجه: بیماران مبتلا به آرتروز ۱۵۰ دقیقه تمرین متوسط در هفته داشته باشند.

۲- وزن مناسب

وزن اضافه باعث افزایش بار روی مفاصل تحمل کننده وزن مانند مفاصل ران، زانوها، پاها و کمر می شود. کاهش وزن افراد مبتلا به ارتروز کمک می کند تا درد کمتری داشته باشند و باعث می شود آسیب بیشتر به مفصل کاهش می یابد. اصل اسامی در کاهش وزن مصرف کالری کمتر و انجام فعالیت جسمانی بیشتر است.

۳- کشش

کشش علایم و آهسته مفصل می تواند انعطاف پذیری آنها را زیاد کرد. از خشکی آنها بکاهد و درد را کم کند. ورزش هایی نظیر یوگا و تای چی ورش های عالی برای کنترل خشکی مفصلی هستند.

۴- داروهای ضدالتهای و درد

– مسکن ها

باعث کاهش درد می شوند مثل استامنوفین ، مخدرها و ترامادول.

– داروهای ضد التهاب غیر کورتوزونی

باعث کاهش التهاب و درد می شوند و عبارتند از آسپرین، ایپوپروفن، ناپروکسن، ساکوکسیب، ملوکسیکام ، دیکلوفناک و …

– کورتون ها

داروهای ضد التهاب بسیار قوی هستند که ممکن است به صورت خور د که تجویز یا مستقیماً به داخل مفصل تزریق شوند.

– اسیدهیالورنیک

اسید هیالورنیک به طور طبیعی در مایع مفصلی وجود دارد و باعث لغزنده سازی مفصل شده در برابر فشارهای مقاومت می کند. در ارتروز این ماده تخریب می شود. می توان ترکیبات اسیدهیالورنیک را به صورت سرپایی در مط به داخل مفصل تزریق نمود.

۵- درمان فیزیوتراپی وکادررسانی

فیزیوتراپیست ها و کادر درمانگرها می توانند جهت کاهش در روش های مختلفی را به کار گیرند مثل:

✔ راههای استفاد درست از مفصل

✔ گرما و سرما درمانی

✔ تمرینات برای دامنه حرکتی و انعطاف مفصل

✔ استفاده از وسایل کمکی

۶- وسایل کمکی

وسایل کمکی به تحرک و عملکرد بهتر کمک می کنند مثل: اسکوتر، عصا، واکر، اتل ها، کفی های طبی. بسیاری از این وسایل در داروخانه ها یافت می شوند ولی بعضی باید برای بیمار ساخته شوند.

۷- درمان های طبیعی و آلترناتیو

عبارتند از مکمل های غذایی، طب سوزنی، ماساژ، آب درمانی.

۸- جراحی

جراحی مفصل می تواند مفصل تخریب شده را ترمیم، جایگزین کند ( تعویض مفصل)

۹- دیدگاه مثبت

دیدگاه مثبت داشتن و امیدواری باعث تقویت سیستم ایمنی و افزایش توانایی فرد برای مواجهه با درد می شود.

 

دکتر غلامرضا نادری متخصص ارتوپدی ، آرتروسکوپی ، آرتروپلاستی و فلوشیپ جراحی مچ پا در تهران

مقالات مرتبط
مشاهده مقالات بیشتر
مقالات پیشنهادی
مشاهده مقالات بیشتر