لرزش زانو یکی از شکایت هایی است که بیماران زیادی با آن به مطب مراجعه میکنند. این حالت ممکن است هنگام ایستادن، راه رفتن یا بالا رفتن از پله احساس شود. لرزش زانو میتواند ناشی از مشکلات سادهای مثل خستگی عضلانی باشد، اما گاهی نشانهی بیماری زمینهای جدیتری مثل آرتروز است. در این مقاله بررسی میکنیم که لرزش زانو نشانه چیست، چه ارتباطی با آرتروز دارد و چه زمانی باید به متخصص ارتوپد مراجعه کنید.
احتمال ابتلا در چه کسانی بیشتر است؟
زنان، بیشتر از مردان به آرتروز زانو مبتلا می شوند. این عارضه در اکثر افراد پس از 40 سالگی اتفاق می افتد، اما عوامل دیگری مانند آسیب یا ژنتیک نیز می توانند باعث بروز زودهنگام آن شوند.
لرزش زانو نشانه چیست؟
لرزش زانو به حالتی گفته میشود که فرد احساس ناپایداری، تکانخوردن یا ارتعاش غیرارادی در مفصل زانو میکند. برخی بیماران این احساس را «خالی کردن زانو» یا «لق بودن» توصیف میکنند. علتهای شایع لرزش زانو عبارتاند از:
ضعف عضلات اطراف زانو
شایعترین علت لرزش زانو، ضعیف بودن عضلات چهارسر ران و همسترینگ است. این عضلات مفصل زانو را ثابت نگه میدارند. کمتحرکی طولانیمدت و نشستنهای زیاد پشت میز از عوامل اصلی تضعیف این عضلات هستند.
آرتروز زانو
آرتروز با تخریب تدریجی غضروف مفصلی باعث ناپایداری و لرزش زانو میشود. وقتی غضروف نازک شود، استخوانها روی هم ساییده میشوند و مفصل لرزان و بیثبات میشود. آرتروز زانو یکی از مهمترین علل لرزش مداوم زانو در افراد بالای ۴۰ سال است.
آسیب رباطها و منیسک
پارگی یا کشیدگی رباطهای زانو (مثل رباط صلیبی) و غضروفهای منیسک میتواند زانو را لق و ناپایدار کند. این آسیبها معمولاً بعد از ضربه یا حرکات ناگهانی ورزشی رخ میدهند.
استرس و اضطراب
در شرایط استرسزا بدن آدرنالین ترشح میکند که باعث انقباض و لرزش عضلات از جمله عضلات اطراف زانو میشود. این نوع لرزش معمولاً موقتی است.
کمبود مواد مغذی
کمبود منیزیم، کلسیم، پتاسیم و ویتامین D میتواند باعث اسپاسم و لرزش عضلانی شود. رژیم غذایی نامتعادل و کمآبی بدن از عوامل مؤثر هستند.
مشکلات عصبی
بیماریهایی مثل نوروپاتی محیطی یا فشار بر اعصاب ناحیهی کمر میتوانند سبب لرزش غیرارادی عضلات اطراف زانو شوند. در این حالت لرزش معمولاً محدود به زانو نیست.
علائم آرتروز زانو چیست؟
شایع ترین علامت آرتروز زانو، درد زانو است که راه رفتن، دویدن، بالا رفتن از پله ها یا زانو زدن را برای شما دردناک می کند. همچنین می تواند زانوهای شما را خشک یا متورم کند. با گذشت زمان، آرتروز زانو می تواند شکل مفصل زانو را تغییر داده و سبب ناپایداری یا لرزش زانو شود. شایع ترین علامت آرتروز زانو درد است. ممکن است وقتی زانو را حرکت می دهید یا حتی زمانی که نشسته اید، درد داشته باشد. سایر علائم عبارتند از:
- سفت شدن زانو، به خصوص در هنگام بیدار شدن یا زمانی که برای مدت طولانی نشسته اید.
- بروز تورم یا احساس ورم کردن زانو.
- شنیدن صدای ترک خوردن یا ساییدگی هنگامی که زانوی خود را حرکت می دهید.
- احساس لرزش در زانو به نحوی که گویی زانو خم می شود یا می خواهد «بیرون بیاید».
- ممکن است زانوی شما قفل کند یا احساس کنید که گیر کرده است.
علت لرزش زانو هنگام ایستادن
وقتی مدت زیادی میایستید، عضلات چهارسر ران باید بهطور مداوم فعال باشند تا زانو را ثابت نگه دارند. اگر این عضلات ضعیف باشند، لرزش شروع میشود. کفش نامناسب، ایستادن روی سطح سخت و اضافهوزن هم فشار بیشتری به زانو وارد میکنند. اگر لرزش فقط هنگام ایستادن رخ میدهد و با نشستن برطرف میشود، احتمالاً ضعف عضلانی عامل اصلی است.
نکته مهم: اگر لرزش زانو هنگام ایستادن با درد، تورم یا قفل شدن مفصل همراه باشد، حتماً به متخصص ارتوپد مراجعه کنید.
علت آرتروز زانو چیست؟
آرتروز زانو زمانی اتفاق می افتد که غضروف مفصل زانو دچار فرسایش یا آسیب شود. غضروف مفصلی، بافت لاستیکی و سختی در انتهای استخوان های شما است که به شما امکان خم شدن و حرکت را می دهد. غضروف منیسک، شوک ناشی از فشار روی زانو را جذب می کند.
غضروف مفصلی مانند ضربه گیر ماشین عمل می کند که از اتوموبیل شما در برابر ضربه و تکان محافظت می کند. در صورتی که به صورت طولانی مدت در جاده های ناهموار رانندگی کنید، ضربه گیر اتوموبیل شما به سرعت فرسوده می شود؛ اما رانندگی در خیابان های هموار باعث افزایش عمر ضربه گیرها می شود. عوامل زیر می تواند سبب فرسودگی یا آسیب غضروف مفصل زانو شود:
- داشتن اضافه وزن. اگر شاخص توده بدنی (BMI) شما 30 یا بیشتر باشد، احتمال ابتلا به آرتروز در زانوی شما هفت برابر بیشتر از افرادی است که BMI کم تری دارند.
- آسیب به زانو یا وجود یک آسیب دیدگی قدیمی.
- استعداد ژنتیکی برای ابتلا به آرتروز زانو.
- داشتن استخوان ها یا مفاصل کج، مانند زانوهای پیچ خورده.
تشخیص آرتروز زانو
پزشک، یک معاینه فیزیکی انجام می دهد و در مورد سابقه پزشکی شما می پرسد. معاینه فیزیکی می تواند شامل مشاهده موارد زیر باشد:
- وجود قرمزی یا زخم در اطراف مفصل زانو
- وجود نشانه ای از آسیب به زانو
- چقدر می توانید زانوی خود را حرکت دهید. به این مسئله، محدوده حرکتی گفته می شود.
- احساس شل شدن زانو که می تواند به معنای ناپایداری مفصل باشد.
- نحوه راه رفتن شما، در صورت داشتن مشکلات راه رفتن که روی زانوی شما تأثیر می گذارد.
آزمایشات تشخیصی آرتروز
- رادیوگرافی اشعه X
- تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI).
- آزمایشات خون
- آسپیراسیون مایع مفصلی (آرتروسنتز).
درمان آرتروز زانو
درمان می تواند شامل درمان های غیر جراحی، تزریق و جراحی باشد. به طور معمول، پزشکان قبل از توصیه به جراحی، درمان های غیرجراحی را امتحان می کنند. درمان های غیر جراحی عبارتند از:
- داروهای مسکن
- فیزیوتراپی
- کاهش وزن
- استفاده از زانو بند
- استفاده از وسایل طبی مانند کفی یا کفش مخصوص.
- تزریق کورتیزون (استروئید)
- استفاده از مکمل ها
تمرینات ساده برای کاهش لرزش زانو
این تمرینات به تقویت عضلات اطراف زانو کمک میکنند. اگر درد شدید دارید، قبل از شروع با پزشک مشورت کنید:
۱. بالا بردن مستقیم پا: بهپشت دراز بکشید. یک پا را خم و پای دیگر را صاف نگه دارید. پای صاف را ۱۵ سانتیمتر از زمین بالا ببرید و ۵ ثانیه نگه دارید. ۱۰ بار تکرار کنید.
۲. نیماسکوات دیواری: با تکیه به دیوار بایستید. آرام زانوها را تا زاویهی ۴۵ درجه خم کنید و ۱۰ ثانیه نگه دارید. ۸ بار تکرار کنید.
۳. کشش چهارسر: کنار دیوار بایستید. پای راست را از پشت خم کنید و مچ پا را با دست بگیرید. ۲۰ ثانیه نگه دارید.
۴. بالا بردن ساق پا: صاف بایستید و آرام روی پنجه بلند شوید. ۳ ثانیه نگه دارید. ۱۵ بار تکرار کنید.
درمان آرتروز با جراحی
- پیوند غضروف. برای پر کردن نقص موجود در غضروف، از غضروف سالم استفاده می شود.
- بریدن بخشی از استخوان زانو.
- تعویض قسمتی از مفصل زانو
- تعویض کامل مفصل زانو
چگونه از آرتروز زانو پیشگیری کنم؟
گرچه همیشه نمی توانید از بروز آرتروز زانو جلوگیری کنید، اقداماتی وجود دارد که می توانید برای کاهش خطر ابتلا به آن انجام دهید:
- کاهش وزن
- استراحت کافی
- راه رفتن یا دویدن روی چمن یا سطوح نرم
- حفظ تناسب اندام با ورزش های کم تاثیر مانند شنا یا دوچرخه سواری
- اضافه کردن تمرینات قدرتی سبک به برنامه تناسب اندام
لرزش زانو چه زمانی خطرناک است؟
در بیشتر موارد لرزش زانو خطرناک نیست. اما در شرایط زیر باید هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید:
- لرزش همراه با درد شدید که با استراحت کم نمیشود
- تورم یا قرمزی مفصل زانو
- احساس قفل شدن یا گیر کردن زانو
- ناتوانی در تحمل وزن بدن روی زانو
- لرزش مداوم که روزبهروز بدتر میشود
- تب همراه با درد و تورم زانو
توصیهی دکتر نادری: خوددرمانی یا نادیده گرفتن لرزش مداوم زانو میتواند باعث تشدید مشکل شود. معاینهی تخصصی به شما کمک میکند علت دقیق مشخص و درمان مناسب شروع شود.
زندگی با آرتروز زانو
کنار آمدن با علائم آرتروز زانو که شما را از کار کردن یا لذت بردن از فعالیت های روزانه باز می دارد، می تواند مأیوس کننده باشد. خوشبختانه، چندین کار وجود دارد که می توانید برای کنترل علائم این بیماری انجام دهید:
- استفاده از یخ یا گرما باعث کاهش درد، سفتی و تورم زانو می شود.
- کاهش وزن یا حفظ وزن سالم استرس را از زانوهای شما دور می کند.
- لذت بردن از فعالیت هایی مانند شنا، دوچرخه سواری یا پیاده روی، مفصل زانو را انعطاف پذیر نگه می دارد.
- استفاده از زانوبند یا افزودن درجهای ضربهگیر در کفشهایتان میتواند فشار روی زانوهای شما را کاهش دهد.
- شرکت در برنامه های خود مدیریتی می تواند به شما کمک کند که کنترل بیشتری بر سلامت خود داشته باشید.
دکتر غلامرضا نادری، متخصص ارتوپد، آرتروسکوپی و آرتروپلاستی و فلوشیپ جراحی مچ پا در تهران، با تجربهی بالینی گسترده در تشخیص و درمان مشکلات زانو، آمادهی ارائهی مشاوره تخصصی به شماست.
نگران لرزش زانو هستید؟ همین حالا با مطب تماس بگیرید
همیارسیستم
