لرزش زانو یکی از شکایت هایی است که بیماران زیادی با آن به مطب مراجعه میکنند. این حالت ممکن است هنگام ایستادن، راه رفتن یا بالا رفتن از پله احساس شود. لرزش زانو میتواند ناشی از مشکلات سادهای مثل خستگی عضلانی باشد، اما گاهی نشانهی بیماری زمینهای جدیتری مثل آرتروز است. در این مقاله بررسی میکنیم که لرزش زانو نشانه چیست، چه ارتباطی با آرتروز دارد و چه زمانی باید به متخصص ارتوپد مراجعه کنید.
احتمال ابتلا در چه کسانی بیشتر است؟
زنان، بیشتر از مردان به آرتروز زانو مبتلا می شوند. این عارضه در اکثر افراد پس از 40 سالگی اتفاق می افتد، اما عوامل دیگری مانند آسیب یا ژنتیک نیز می توانند باعث بروز زودهنگام آن شوند.
لرزش زانو نشانه چیست؟
لرزش زانو به حالتی گفته میشود که فرد احساس ناپایداری، تکانخوردن یا ارتعاش غیرارادی در مفصل زانو میکند. برخی بیماران این احساس را «خالی کردن زانو» یا «لق بودن» توصیف میکنند. علتهای شایع لرزش زانو عبارتاند از:
ضعف عضلات اطراف زانو
شایعترین علت لرزش زانو، ضعیف بودن عضلات چهارسر ران و همسترینگ است. این عضلات مفصل زانو را ثابت نگه میدارند. کمتحرکی طولانیمدت و نشستنهای زیاد پشت میز از عوامل اصلی تضعیف این عضلات هستند.
آرتروز زانو
آرتروز با تخریب تدریجی غضروف مفصلی باعث ناپایداری و لرزش زانو میشود. وقتی غضروف نازک شود، استخوانها روی هم ساییده میشوند و مفصل لرزان و بیثبات میشود. آرتروز زانو یکی از مهمترین علل لرزش مداوم زانو در افراد بالای ۴۰ سال است.
آسیب رباطها و منیسک
پارگی یا کشیدگی رباطهای زانو (مثل رباط صلیبی) و غضروفهای منیسک میتواند زانو را لق و ناپایدار کند. این آسیبها معمولاً بعد از ضربه یا حرکات ناگهانی ورزشی رخ میدهند.
استرس و اضطراب
در شرایط استرسزا بدن آدرنالین ترشح میکند که باعث انقباض و لرزش عضلات از جمله عضلات اطراف زانو میشود. این نوع لرزش معمولاً موقتی است.
کمبود مواد مغذی
کمبود منیزیم، کلسیم، پتاسیم و ویتامین D میتواند باعث اسپاسم و لرزش عضلانی شود. رژیم غذایی نامتعادل و کمآبی بدن از عوامل مؤثر هستند.
مشکلات عصبی
بیماریهایی مثل نوروپاتی محیطی یا فشار بر اعصاب ناحیهی کمر میتوانند سبب لرزش غیرارادی عضلات اطراف زانو شوند. در این حالت لرزش معمولاً محدود به زانو نیست.
نبض زدن زانو
برخی افراد به جای لرزش احساس می کنند زانو یا عضله بالای آن نبض می زند. این حالت در بیشتر موارد پرش های کوچک و غیرارادی عضله است و خطری ندارد. مصرف زیاد قهوه و نوشیدنی های انرژی زا، کم خوابی، استرس، کم آبی بدن و ورزش سنگین از علت های رایج نبض زدن زانو بدون درد هستند و این حالت معمولا با استراحت، خواب کافی و کم کردن کافئین طی چند روز برطرف می شود. درگیر بودن زانوی پای چپ یا راست به طور معمول اهمیت خاصی ندارد.
⚠️ هشدار: اگر پشت زانو توده ای لمس می کنید که همراه ضربان قلب می تپد، یا نبض زدن عضله با ضعف، کوچک شدن عضله یا گسترش به نقاط دیگر بدن همراه است، بدون تاخیر به پزشک مراجعه کنید.
علائم آرتروز زانو چیست؟
شایع ترین علامت آرتروز زانو، درد زانو است که راه رفتن، دویدن، بالا رفتن از پله ها یا زانو زدن را برای شما دردناک می کند. همچنین می تواند زانوهای شما را خشک یا متورم کند. با گذشت زمان، آرتروز زانو می تواند شکل مفصل زانو را تغییر داده و سبب ناپایداری یا لرزش زانو شود. شایع ترین علامت آرتروز زانو درد است. ممکن است وقتی زانو را حرکت می دهید یا حتی زمانی که نشسته اید، درد داشته باشد. سایر علائم عبارتند از:
- سفت شدن زانو، به خصوص در هنگام بیدار شدن یا زمانی که برای مدت طولانی نشسته اید.
- بروز تورم یا احساس ورم کردن زانو.
- شنیدن صدای ترک خوردن یا ساییدگی هنگامی که زانوی خود را حرکت می دهید.
- احساس لرزش در زانو به نحوی که گویی زانو خم می شود یا می خواهد «بیرون بیاید».
- ممکن است زانوی شما قفل کند یا احساس کنید که گیر کرده است.
علت لرزش زانو هنگام ایستادن
وقتی مدت زیادی میایستید، عضلات چهارسر ران باید بهطور مداوم فعال باشند تا زانو را ثابت نگه دارند. اگر این عضلات ضعیف باشند، لرزش شروع میشود. کفش نامناسب، ایستادن روی سطح سخت و اضافهوزن هم فشار بیشتری به زانو وارد میکنند. اگر لرزش فقط هنگام ایستادن رخ میدهد و با نشستن برطرف میشود، احتمالاً ضعف عضلانی عامل اصلی است.
نکته مهم: اگر لرزش زانو هنگام ایستادن با درد، تورم یا قفل شدن مفصل همراه باشد، حتماً به متخصص ارتوپد مراجعه کنید.
لرزش زانو هنگام راه رفتن، بعد از ورزش و در شب
لرزش زانو هنگام راه رفتن و بالا رفتن از پله
بالا رفتن از پله و راه رفتن در سراشیبی بیشترین فشار را به مفصل کشکک و ران وارد می کند. اگر زانو در این موقعیت ها می لرزد، ضعف عضله چهارسر ران، مشکلات کشکک زانو و آرتروز از علت های اصلی هستند. لرزشی که هنگام پایین آمدن از پله بیشتر می شود معمولا نشان می دهد عضلات جلوی ران توان کنترل حرکت را ندارند.
لرزش زانو بعد از ورزش
لرزش کوتاه مدت زانو و ران بعد از ورزش سنگین، کوه نوردی یا دویدن طولانی معمولا نتیجه خستگی عضله و کمبود آب بدن است و با استراحت، نوشیدن آب و خوردن یک وعده غذایی ظرف چند ساعت برطرف می شود. اما اگر لرزش بعد از هر بار ورزش تکرار شود یا با درد و تورم همراه باشد، ممکن است نشانه آسیب منیسک یا رباط باشد.
لرزش پا و زانو در شب
پرش ناگهانی پا هنگام به خواب رفتن پدیده ای طبیعی است. اما اگر عصر و شب احساس ناخوشایندی در ساق و زانو دارید که شما را وادار به تکان دادن پا می کند و با حرکت کمتر می شود، ممکن است دچار سندروم پای بیقرار باشید. روش های درمان این مشکل را در مقاله بهترین دارو برای سندروم پای بیقرار توضیح داده ایم. گرفتگی عضلات ساق در شب هم می تواند با احساس لرزش و سفتی زانو همراه باشد.
تفاوت لرزش زانو با خالی کردن زانو
بسیاری از بیماران لرزش زانو و خالی کردن زانو را یکی می دانند، در حالی که علت و اهمیت آنها متفاوت است. در لرزش زانو مفصل سر جای خود است و فقط عضلات اطراف آن تکان های غیرارادی دارند. اما در خالی کردن زانو مفصل به طور ناگهانی وزن بدن را تحمل نمی کند و فرد احساس می کند زانو در رفت یا نزدیک است زمین بخورد.
| ویژگی | لرزش زانو | خالی کردن زانو |
|---|---|---|
| چه اتفاقی می افتد | تکان غیرارادی عضلات | از دست رفتن ناگهانی ثبات مفصل |
| زمان بروز | ایستادن طولانی، خستگی، استرس | چرخش بدن، تغییر جهت، پایین آمدن از پله |
| علت های شایع | ضعف عضلانی، کمبود مواد مغذی، کم خوابی | پارگی رباط صلیبی، پارگی منیسک، ناپایداری کشکک، آرتروز پیشرفته |
| خطر زمین خوردن | کم | زیاد |
| اقدام مناسب | اصلاح خواب و تغذیه و تمرینات تقویتی | معاینه متخصص ارتوپد |
خالی کردن مکرر زانو، به ویژه اگر بعد از ضربه یا چرخش ورزشی شروع شده باشد، معمولا نشانه آسیب ساختاری است و ادامه فعالیت با آن می تواند به منیسک و غضروف آسیب بیشتری بزند. اگر زانو علاوه بر خالی کردن قفل می کند یا گیر می کند، تا زمان معاینه از حرکاتی که فشار چرخشی به مفصل وارد می کنند پرهیز کنید. فهرست این حرکات را در مقاله حرکات مضر برای مینیسک زانو آورده ایم.
علت آرتروز زانو چیست؟
آرتروز زانو زمانی اتفاق می افتد که غضروف مفصل زانو دچار فرسایش یا آسیب شود. غضروف مفصلی، بافت لاستیکی و سختی در انتهای استخوان های شما است که به شما امکان خم شدن و حرکت را می دهد. غضروف منیسک، شوک ناشی از فشار روی زانو را جذب می کند.
غضروف مفصلی مانند ضربه گیر ماشین عمل می کند که از اتوموبیل شما در برابر ضربه و تکان محافظت می کند. در صورتی که به صورت طولانی مدت در جاده های ناهموار رانندگی کنید، ضربه گیر اتوموبیل شما به سرعت فرسوده می شود؛ اما رانندگی در خیابان های هموار باعث افزایش عمر ضربه گیرها می شود. عوامل زیر می تواند سبب فرسودگی یا آسیب غضروف مفصل زانو شود:
- داشتن اضافه وزن. اگر شاخص توده بدنی (BMI) شما 30 یا بیشتر باشد، احتمال ابتلا به آرتروز در زانوی شما هفت برابر بیشتر از افرادی است که BMI کم تری دارند.
- آسیب به زانو یا وجود یک آسیب دیدگی قدیمی.
- استعداد ژنتیکی برای ابتلا به آرتروز زانو.
- داشتن استخوان ها یا مفاصل کج، مانند زانوهای پیچ خورده.
تشخیص آرتروز زانو
پزشک، یک معاینه فیزیکی انجام می دهد و در مورد سابقه پزشکی شما می پرسد. معاینه فیزیکی می تواند شامل مشاهده موارد زیر باشد:
- وجود قرمزی یا زخم در اطراف مفصل زانو
- وجود نشانه ای از آسیب به زانو
- چقدر می توانید زانوی خود را حرکت دهید. به این مسئله، محدوده حرکتی گفته می شود.
- احساس شل شدن زانو که می تواند به معنای ناپایداری مفصل باشد.
- نحوه راه رفتن شما، در صورت داشتن مشکلات راه رفتن که روی زانوی شما تأثیر می گذارد.
آزمایشات تشخیصی آرتروز
- رادیوگرافی اشعه X
- تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI).
- آزمایشات خون
- آسپیراسیون مایع مفصلی (آرتروسنتز).
درمان آرتروز زانو
درمان می تواند شامل درمان های غیر جراحی، تزریق و جراحی باشد. به طور معمول، پزشکان قبل از توصیه به جراحی، درمان های غیرجراحی را امتحان می کنند. درمان های غیر جراحی عبارتند از:
- داروهای مسکن
- فیزیوتراپی
- کاهش وزن
- استفاده از زانو بند
- استفاده از وسایل طبی مانند کفی یا کفش مخصوص.
- تزریق کورتیزون (استروئید)
- استفاده از مکمل ها
تمرینات ساده برای کاهش لرزش زانو
این تمرینات به تقویت عضلات اطراف زانو کمک میکنند. اگر درد شدید دارید، قبل از شروع با پزشک مشورت کنید:
۱. بالا بردن مستقیم پا: بهپشت دراز بکشید. یک پا را خم و پای دیگر را صاف نگه دارید. پای صاف را ۱۵ سانتیمتر از زمین بالا ببرید و ۵ ثانیه نگه دارید. ۱۰ بار تکرار کنید.
۲. نیماسکوات دیواری: با تکیه به دیوار بایستید. آرام زانوها را تا زاویهی ۴۵ درجه خم کنید و ۱۰ ثانیه نگه دارید. ۸ بار تکرار کنید.
۳. کشش چهارسر: کنار دیوار بایستید. پای راست را از پشت خم کنید و مچ پا را با دست بگیرید. ۲۰ ثانیه نگه دارید.
۴. بالا بردن ساق پا: صاف بایستید و آرام روی پنجه بلند شوید. ۳ ثانیه نگه دارید. ۱۵ بار تکرار کنید.
درمان آرتروز با جراحی
- پیوند غضروف. برای پر کردن نقص موجود در غضروف، از غضروف سالم استفاده می شود.
- بریدن بخشی از استخوان زانو.
- تعویض قسمتی از مفصل زانو
- تعویض کامل مفصل زانو
چگونه از آرتروز زانو پیشگیری کنم؟
گرچه همیشه نمی توانید از بروز آرتروز زانو جلوگیری کنید، اقداماتی وجود دارد که می توانید برای کاهش خطر ابتلا به آن انجام دهید:
- کاهش وزن
- استراحت کافی
- راه رفتن یا دویدن روی چمن یا سطوح نرم
- حفظ تناسب اندام با ورزش های کم تاثیر مانند شنا یا دوچرخه سواری
- اضافه کردن تمرینات قدرتی سبک به برنامه تناسب اندام
لرزش زانو چه زمانی خطرناک است؟
در بیشتر موارد لرزش زانو خطرناک نیست. اما در شرایط زیر باید هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید:
- لرزش همراه با درد شدید که با استراحت کم نمیشود
- تورم یا قرمزی مفصل زانو
- احساس قفل شدن یا گیر کردن زانو
- ناتوانی در تحمل وزن بدن روی زانو
- لرزش مداوم که روزبهروز بدتر میشود
- تب همراه با درد و تورم زانو
توصیهی دکتر نادری: خوددرمانی یا نادیده گرفتن لرزش مداوم زانو میتواند باعث تشدید مشکل شود. معاینهی تخصصی به شما کمک میکند علت دقیق مشخص و درمان مناسب شروع شود.
تشخیص علت لرزش زانو چگونه انجام می شود؟
لرزش زانو می تواند علت عضلانی، مفصلی یا عصبی داشته باشد و پیدا کردن علت دقیق با حدس زدن ممکن نیست. متخصص ارتوپد ابتدا درباره زمان شروع لرزش، ارتباط آن با ایستادن یا حرکت، سابقه ضربه و بیماری های زمینه ای سوال می کند و سپس بررسی های زیر را انجام می دهد:
- بررسی ثبات رباط ها: با تست های دستی مشخص می شود رباط های صلیبی و جانبی سالم هستند یا آسیب دیده اند.
- مقایسه قدرت عضلات: قدرت عضلات چهارسر و همسترینگ دو پا با هم مقایسه می شود تا ضعف عضلانی مشخص شود.
- تصویربرداری هدفمند: در صورت شک به آسیب منیسک یا رباط، تصویربرداری تخصصی درخواست می شود.
- آزمایش خون: برای بررسی کمبود ویتامین D، منیزیم و کلسیم و همچنین مشکلات تیروئید و قند خون که می توانند باعث لرزش عضلات شوند.
- نوار عصب و عضله: اگر لرزش با گزگز، بی حسی یا ضعف پیشرونده همراه باشد، برای بررسی سلامت اعصاب انجام می شود.
نتیجه این بررسی ها مشخص می کند که تمرینات تقویتی و اصلاح تغذیه کافی است یا مشکل مفصلی نیاز به فیزیوتراپی تخصصی، تزریق یا جراحی دارد. به همین دلیل اگر لرزش زانو بیش از دو هفته ادامه پیدا کرده، معاینه تخصصی بهتر از امتحان کردن روش های مختلف در خانه است.
زندگی با آرتروز زانو
کنار آمدن با علائم آرتروز زانو که شما را از کار کردن یا لذت بردن از فعالیت های روزانه باز می دارد، می تواند مأیوس کننده باشد. خوشبختانه، چندین کار وجود دارد که می توانید برای کنترل علائم این بیماری انجام دهید:
- استفاده از یخ یا گرما باعث کاهش درد، سفتی و تورم زانو می شود.
- کاهش وزن یا حفظ وزن سالم استرس را از زانوهای شما دور می کند.
- لذت بردن از فعالیت هایی مانند شنا، دوچرخه سواری یا پیاده روی، مفصل زانو را انعطاف پذیر نگه می دارد.
- استفاده از زانوبند یا افزودن درجهای ضربهگیر در کفشهایتان میتواند فشار روی زانوهای شما را کاهش دهد.
- شرکت در برنامه های خود مدیریتی می تواند به شما کمک کند که کنترل بیشتری بر سلامت خود داشته باشید.
سوالات شایع
1. آیا لرزش زانو نشانه ام اس یا پارکینسون است؟
در اغلب موارد خیر. لرزش ناشی از پارکینسون معمولا ابتدا در دست ها و در حالت استراحت شروع می شود. ام اس هم بیشتر با ضعف، بی حسی، اختلال تعادل یا تاری دید همراه است، نه لرزش تنهای زانو. نوع نادری به نام لرزش ارتواستاتیک وجود دارد که فقط هنگام ایستادن در پاها ایجاد می شود و با نشستن یا راه رفتن از بین می رود. اگر لرزش به دست ها، سر یا صدا هم گسترش یافته، بررسی توسط متخصص مغز و اعصاب لازم است.
2. لرزش زانو در جوانان به چه علت است؟
در جوانان و نوجوانان کم تحرکی، اضطراب، مصرف زیاد نوشیدنی های انرژی زا و آسیب های ورزشی مثل پارگی رباط صلیبی یا دررفتگی کشکک شایع ترین علت ها هستند. در ورزشکاران جوان، لرزش یا ناپایداری که بعد از یک چرخش ناگهانی شروع شده باید جدی گرفته شود و با معاینه بررسی شود.
3. آیا زانوبند لرزش زانو را درمان می کند؟
زانوبند با ایجاد احساس ثبات می تواند در کوتاه مدت، به خصوص هنگام ایستادن طولانی یا ورزش، کمک کند. اما علت لرزش را برطرف نمی کند و اتکای دائمی به آن به جای تمرینات تقویتی مشکل اصلی را حل نمی کند. نوع زانوبند باید بر اساس علت مشکل و با نظر پزشک انتخاب شود.
4. آیا لرزش زانو بعد از عمل جراحی زانو طبیعی است؟
در هفته های اول بعد از جراحی رباط صلیبی، آرتروسکوپی یا تعویض مفصل زانو، ضعف عضله چهارسر و لرزش هنگام ایستادن یا راه رفتن شایع است و با فیزیوتراپی منظم کم کم برطرف می شود. اما لرزش همراه با تب، قرمزی، تورم رو به افزایش یا احساس در رفتن مفصل باید سریعا به جراح اطلاع داده شود.
5. برای لرزش زانو به چه دکتری مراجعه کنیم؟
اگر لرزش با درد، تورم، صدا دادن، قفل شدن یا خالی کردن زانو همراه است یا بعد از ضربه و ورزش شروع شده، متخصص ارتوپد بهترین انتخاب است. اگر لرزش در سایر نقاط بدن هم وجود دارد یا با بی حسی و گزگز همراه است، بهتر است ابتدا متخصص مغز و اعصاب شما را بررسی کند. در بیشتر بیماران علت لرزش زانو مفصلی یا عضلانی است و معاینه ارتوپد اولین قدم تشخیص محسوب می شود.
دکتر غلامرضا نادری، متخصص ارتوپد، آرتروسکوپی و آرتروپلاستی و فلوشیپ جراحی مچ پا در تهران، با تجربهی بالینی گسترده در تشخیص و درمان مشکلات زانو، آمادهی ارائهی مشاوره تخصصی به شماست.
نگران لرزش زانو هستید؟ همین حالا با مطب تماس بگیرید
همیارسیستم
