آرتروز شست پا به معنای فرسایش مفصل انگشت بزرگ است؛ مفصلی که بیشترین فشار را هنگام راه رفتن و ایستادن تحمل میکند. در این وضعیت، فرد به تدریج دچار درد، خشکی و محدودیت حرکت میشود و حتی پوشیدن کفش یا برداشتن قدمهای ساده میتواند دشوار گردد. احتمالا اکثر شما بر این باور بودید که بیماری آرتروز معمولا مفاصل زانوها، دست ها و لگن را تحت تاثیر قرار می دهد، اما ممکن است در هر مفصل دیگری نیز وجود داشته باشد. حال که با آرتروز آشنا شدید با ما همراه باشید تا درمورد آرتروز شست پا اطلاعات مفیدی کسب کنید وبهترین راه درمان را بشناسید.
آرتروز عموما خیلی آرام آغاز می شود و با گذر زمان شدید و جدی تر می شود. قسمت بالایی شست پای انسان که با نام مفصل متاتارسوفالنژیال نیز از آن یاد می شود، یکی از رایج ترین مکان های بروز آرتروز است و منجر به آرتروز انگشت شست پا می شود.
آرتروز یا همان OA (استئوآرتریت) می تواند مفاصل هر ناحیه ای از بدن انسان را تحت تاثیر قرار دهد. وقتی که غضروف درون مفاصل تحلیل میروند و ضعیف می شوند، استخوان ها به هم نزدیک تر می شوند و با هم برخورد خواهند کرد. همین موضوع منجر به ورم پا و درد در مفصل شده و میزان توانایی حرکتی شما را محدود می کند.
درد شست پا به دلیل آرتروز شست
درد در انگشت پا می تواند به دلیل ناهنجاری یا آسیب به هر یک از قسمت های انگشت از جمله پوست، اعصاب، استخوان ها، رگ های خونی و بافت های نرم ایجاد شود. درد انگشتان پا یک علامت نسبتاً شایع است زیرا پاهای ما در اثر راه رفتن، دویدن یا سایر فعالیت های ورزشی و حرکت به طور مداوم در معرض فشار قرار می گیرند. برخی از انواع درد انگشتان پا می تواند با بی حسی، سوزش ، گرما یا سایر علائم همراه باشد. شایعترین علل درد انگشتان پا شامل رشد ناخن پا، بونیون، بریدگی یا خراش، سایر آسیب ها ، تاول و میخچه و پینه است. آرتروز (از جمله آرتریت روماتوئید ، نقرس و انواع دیگر آرتروز) و عفونت ها از دلایل دیگر درد انگشتان پا هستند.
علائم آرتروز انگشت شست پا
حتی در مراحل اولیه و شکل گیری، بروز آرتروز در شست پا می تواند منجر به مشکلاتی نظیر حساسیت بیشتر، دردناک بودن و درد مفصل شود. آرتروز شست پا ممکن است باعث ایجاد درد در دیگر انگشت های پا شود. همچنین آرتروز شست پا می تواند باعث شود تا شما در حین راه رفتن، در قوس پای خود احساس درد کنید. حتی این احتمال وجود دارد که با گذر زمان یک حس سوزش در مفصل نیز شکل گیرد.
انگشت شست یا حتی دیگر انگشت های پا ممکن است پس از زمان طولانی نشستن و یا حتی زمانی که صبح از خواب بیدار می شوید، درد داشته باشد. رشد بیش از حد استخوان در اطراف مفصل ممکن است حتی امکان خم کردن انگشت را از شما بگیرد و توان حرکتی بالایی نداشته باشید. در نتیجه این موضوع، یک انگشت پای سفت و سخت خواهید داشت. از نام علمی هالکوس والگوس برای چنین حالتی در پا استفاده می شود.
1_ تغییر وضعیت ظاهری
آرتروز منجر به ایجاد التهاب می شود، بنابراین در صورت داشتن آرتروز شست پا ممکن است شاهد ورم در اطراف مفصل انگشت خود باشید. غضروف های آسیب دیده منجر به برخورد و اصطکاک استخوان ها بر روی هم می شوند. بدن شما سعی می کند با رشد بیشتر استخوان با موضوع مربوطه مقابله کند، در نتیجه بیرون زدگی استخوانی رخ می دهد که به آن bone spurs می گویند.
ممکن است تا قبل از این که بیرون زدگی استخوان زیاد نشود، حتی از وجود آن در انگشت پای خود بی خبر باشید. وقتی دامنه حرکتی شست کم شود و شست دردناک باشد تحمل وزن ناگزیر توسط متاتارس های کوچکتر انجام می شود که باعث درد در آن ها یا حتی پینه بستن پوست زیر آن ها می شود.
2_ مشکل در راه رفتن
به دلیل کاهش دامنه حرکتی شست پا، برداشتن پا از روی زمین حین راه رفتن مشکل می شود و این سبب درد و کاهش سرعت راه رفتن می شود.
علت آرتروز شست پا
خطر ابتلا به آرتروز با افزایش سن افزایش می یابد که بیشتر به دلیل ساییدگی و پارگی بافت های و استخوان ها است. با افزایش سن بدن شما کمتر قادر به بازسازی غضروف آسیب دیده است.
- سابقه خانوادگی
- چاقی
- آسیب های قبلی از ناحیه مفصل
- اختلالات مادرزادی یا شکل غیرطبیعی پا: مثل بیماری هالوکس والگوس (انحراف شست به سمت خارج).
- سن بالا: با افزایش سن، غضروف مفصل بهتدریج نازک و ضعیف میشود.
- شکستگی: ضربه یا شکستگی قبلی در شست پا میتواند ریسک آرتروز را افزایش دهد.
همگی در افزایش احتمال ابتلا به آرتروز انگشت شست نقش دارند.
این مشکل همچنین ممکن است به دلیل آسیب دیدگی انگشت یا تغییر شکل پا ایجاد شود. سفتی در انگشت شست پا عموماً از سنین 30 تا 60 سالگی آغاز می شود.
درمان خانگی آرتروز انگشت پا
اگر علائمی از ابتلا به آرتروز انگشت پا دارید، باید در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید. زمانی که اقدامات اولیه برای کاهش سرعت پیشرفت بیماری انجام شود، درمان آرتریت آسان تر است.
با این حال، چندین کار وجود دارد که یک فرد می تواند در خانه برای تسکین علائم آرتروز در انگشتان پا انجام دهد. این شامل:
- استفاده از کمپرس یخ برای کاهش التهاب
- پوشیدن کفش هایی با کفی سفت و جا برای انگشتان پا
- نپوشیدن کفش های پاشنه بلند
- حمام کردن پا در حمام کنتراست
- فشار مداوم یا استفاده زیاد: فعالیتهای سنگین، راه رفتن طولانی یا ورزشهای پر فشار روی پا.
برای استفاده از حمام کنتراست، فرد پای آسیب دیده را به مدت 30 ثانیه در یک سطل آب سرد و سپس در یک سطل آب گرم به مدت 20 ثانیه قرار می دهد و بین سطل ها به طور متناوب به مدت 5 دقیقه. این کار را می توان تا سه بار در روز انجام داد، اما فرد باید مراقب باشد که از یخ زدن یا سوختن آب جلوگیری کند.
ورزش و تمرینات مناسب برای آرتروز شست پا
تمرینات کششی و تقویتی ملایم می توانند به حفظ دامنه حرکتی مفصل شست پا و کاهش درد کمک کنند. انجام این تمرینات به صورت روزانه و منظم موثرتر از انجام گاه به گاه آن هاست:
- کشش شست پا: انگشت شست را به آرامی با دست به سمت بالا بکشید و ۱۵ تا ۲۰ ثانیه نگه دارید. این حرکت را ۵ بار تکرار کنید.
- جمع و باز کردن انگشتان: انگشتان پا را با تمام قدرت فشار دهید (مثل مشت کردن) و سپس کاملا باز کنید. ۱۰ تکرار در هر نوبت.
- غلتاندن توپ تنیس: یک توپ تنیس زیر کف پا بگذارید و آن را به آرامی غلت دهید. این کار عضلات کف پا را شل و تقویت می کند.
- بلند کردن حوله با انگشتان: یک حوله روی زمین پهن کنید و فقط با انگشتان پا آن را جمع کنید. این تمرین عضلات ذاتی پا را تقویت می کند.
⚠ توجه: اگر حین انجام هر تمرینی درد شست پا افزایش یافت، فورا آن تمرین را متوقف کنید. تمرینات باید زیر نظر پزشک یا فیزیوتراپیست شروع شوند تا مطمئن شوید به مفصل آسیب نمی زنید.
آیا درمان گیاهی و طب سنتی برای آرتروز شست پا موثر است؟
بسیاری از بیماران به دنبال درمان آرتروز شست پا با طب سنتی یا روش های گیاهی هستند. برخی ترکیبات گیاهی مثل زردچوبه، زنجبیل و روغن کرچک به صورت سنتی برای کاهش درد و التهاب مفاصل استفاده شده اند. همچنین پماد های گیاهی حاوی روغن های ضد التهاب به صورت موضعی روی مفصل استفاده می شوند.
با این حال باید بدانید که هیچ کدام از این روش ها از نظر علمی به عنوان درمان قطعی آرتروز شناخته نشده اند. این ترکیبات ممکن است به صورت موقت درد را کاهش دهند، اما نمی توانند غضروف تخریب شده را بازسازی کنند یا جلوی پیشرفت بیماری را بگیرند.
💡 نکته مهم: استفاده از روش های خانگی و گیاهی نباید جایگزین مراجعه به پزشک متخصص شود. اگر درد شست پا مداوم است یا بدتر می شود، تشخیص دقیق علت درد و شروع درمان اصولی توسط متخصص ارتوپد ضروری است. تاخیر در درمان می تواند باعث محدودیت دائمی حرکت شست پا شود.
علت نقرس شست پا
نقرس یک نوع شایع و پیچیده از آرتروز است که می تواند هر کسی را درگیر کند. این بیماری با حملات ناگهانی و شدید درد، تورم ، قرمزی و حساسیت به لمس در مفاصل، به خصوص مفصل در قاعده انگشت شست پا همراه است.
نقرس هنگامی رخ می دهد که کریستال های اورات در مفصل شما جمع شده و باعث التهاب و درد شدید حمله نقرس می شود. وقتی مقادیر زیادی اسید اوریک در خون داشته باشید ، بلورهای ادرار می توانند تشکیل شوند. در مطلب خطرات نقرس بیشتر درباره این بیماری توضیح داده ایم.
درمان آرتروز شست پا
پزشک معالج شما یک تصویر رادیوگرافی از پای شما خواهد گرفت تا تغییرات ایجاد شده بر اثر آرتروز و شدت آن ها را ارزیابی کند. درمان ممکن است توسط کفی های دست ساز و مخصوص یا کفش های خاصی انجام شود..
پزشک معالج یا فیزیوتراپیست می تواند به شما نشان دهد چگونه حرکات کششی و تمرین هایی را برای پای خود انجام دهید. در برخی از موارد استفاده از یک عصای خاص راه رفتن می تواند به وضعیت شما کمک شایانی کند.
پزشک شما ممکن است کورتیکو استرویید (کورتون) یا ترکیبات اسید هیالورونیک را مستقیما به مفصل تزریق کند.
اگر درد شست پا مانع راه رفتن راحت شما شده، برای معاینه و تشخیص دقیق با مطب دکتر نادری تماس بگیرید.
1_ عمل جراحی آرتروز شست پا
در برخی موارد شدید و خاص پزشکان جراح می توانند غضروف آسیب دیده را به صورت مستقیم حذف کرده و مفصل شما را در یک حالت دائمی فیکس کنند. به این نوع عمل و درمان آرتروز، عمل فیوژن یا آرترودز می گویند.
پزشکان جراح می توانند این کار را با پیچ و پلاک خاصی انجام دهند. برخی بیماران می توانند از عمل جراحی تعویض مفصل استفاده کنند که نام علمی آن نیز آرتروپلاستی است. تعویض مفصل صرفا در بیماران بسیار مسن و با فعالیت کم فیزیکی توصیه می شود چون ریسک شل شدن مفصل به کار رفته بالاست.
آیا امکان پیشگیری از آرتروز شست پا وجود دارد؟
نکاتی که در ادامه مقاله می آوریم را به دقت مطالعه کنید تا از آرتروز شست پا جلوگیری به عمل آورید.
1_ وزن سالم و مناسبی داشته باشید.
نگه داشتن وزن خود در حد مناسب و سالم می تواند از فشار بیش از حد بر روی مفاصل جلوگیری کند. اتحادیه رسمی آرتروز اعلام کرده است که به ازای هر 1 پوند وزنی که اضافه می کنید، زانو های شما باید فشار حدود 4 پوند بیشتر را تحمل کنند. با گذر زمان این فشار بیشتر می تواند منجر به فرسایش و مشکل در مفاصل شما شود.
2_ سطح قند خون خود را در حد مناسبی حفظ کنید.
افرادی که با بیماری دیابت نوع 2 دست و پنجه نرم می کنند دو برابر بیشتر در معرض آرتروز قرار دارند. پژوهش های اخیر نشان می دهند که قند خون بالا منجر به شکل گرفتن مولکول هایی می شوند که آسیب دیدگی غضروف ها را به همراه دارند.
3_ تناسب اندام خود را حفظ کنید.
تمرین و ورزش منظم کمک می کند تا قدرت عضلات بیشتر شوند تا مفاصل را به خوبی نگه دارند. همچنین عضلات قوی منجر به انعطاف پذیری مفاصل نیز می شوند. داشتن 30 دقیقه فعالیت فیزیکی آن هم برای 5 بار در هر هفته می تواند از آرتروز جلوگیری کند.
4_ آسیب های مفصلی را جدی بگیرید.
احتمال بروز مشکل آرتروز در مفصل هایی که آسیب دیده اند بسیار بیشتر است. درمان این صدمات را جدی بگیرید. از نگه دارنده ها و محافظ های مناسب به هنگام ورزش کردن استفاده کنید.
سوالات شایع
1. آیا آرتروز شست پا درمان قطعی دارد؟
غضروف تخریب شده قابل بازسازی نیست، اما با درمان های مناسب مثل کفی طبی، دارو، فیزیوتراپی و در موارد شدید جراحی فیوژن، درد به طور قابل توجهی کاهش می یابد و عملکرد پا بهبود پیدا می کند.
2. تفاوت آرتروز شست پا با بونیون (هالوکس والگوس) چیست؟
در آرتروز شست پا غضروف مفصل تخریب شده و حرکت شست محدود و دردناک می شود (هالوکس ریجیدوس). اما در بونیون یا هالوکس والگوس شست پا به سمت انگشتان دیگر کج می شود و یک برآمدگی استخوانی در کنار پا ایجاد می شود. این دو مشکل می توانند همزمان هم وجود داشته باشند.
3. آیا کفش نامناسب باعث آرتروز شست پا می شود؟
کفش نامناسب به تنهایی باعث آرتروز نمی شود، اما استفاده مداوم از کفش های تنگ و پاشنه بلند می تواند فشار بر مفصل شست را افزایش دهد و روند پیشرفت آرتروز را تسریع کند. استفاده از کفش با سر پهن و کفی مناسب در کاهش علائم بسیار موثر است.
4. بعد از عمل فیوژن شست پا، راه رفتن چطور می شود؟
بعد از عمل فیوژن، مفصل شست پا ثابت شده و دیگر خم نمی شود. اما درد کاملا از بین می رود و اکثر بیماران بعد از دوره بهبودی (حدود ۶ تا ۱۲ هفته) می توانند راحت و بدون درد راه بروند. تنها محدودیت این است که پوشیدن کفش پاشنه بلند بعد از فیوژن ممکن نیست.
5. از کجا بفهمم درد شست پایم آرتروز است یا نقرس؟
نقرس معمولا به صورت حمله ناگهانی با درد شدید، قرمزی و تورم شدید شبانه ظاهر می شود و چند روز طول می کشد. آرتروز شست پا اما درد تدریجی و مزمنی است که با فعالیت بدتر و با استراحت بهتر می شود. تشخیص قطعی با آزمایش خون و عکس رادیوگرافی انجام می شود.
دکتر غلامرضا نادری متخصص ارتوپد، آرتروسکوپی، آرتروپلاستی و فلوشیپ جراحی مچ پا در تهران
همیارسیستم
