بورسیت یکی از شایع ترین مشکلات مفصلی است که باعث درد، تورم و محدودیت حرکت می شود. بسیاری از افراد علائم بورسیت را با آرتروز اشتباه می گیرند و همین موضوع باعث می شود درمان مناسب را دریافت نکنند. بورسیت در بیشتر موارد یک مشکل موقتی و قابل درمان است، بر خلاف آرتروز که بیماری مزمن و پیشرونده محسوب می شود. در این مقاله توضیح می دهیم که بورسیت دقیقا چیست، چه علائمی دارد، چطور درمان می شود و چه فرقی با آرتروز دارد.
آرتروز و بورسیت در کجا اتفاق می افتد؟
اگرچه آرتروز و بورسیت می توانند مفاصل یکسانی را تحت تأثیر قرار دهند، اما شیوع ایجاد هر کدام از این بیماری ها در مفاصل متفاوتی بیشتر است. آرتروز بیشتر در زانوها، لگن و مفاصل کوچک ایجاد می گردد، در حالی که بورسیت، بیشتر در شانه ها، باسن، آرنج و زانوها بروز می یابد.
بورسیت چیست؟
به التهاب بورسا، کیسه ای مملو از مایع که در نزدیکی مفاصل قرار دارد، بورسیت می گویند. بورسا، مانند یک بالشتک محافظ، سبب کاهش اصطکاک و التهاب مفصل، تاندون ها و عضلات می شود. این التهاب می تواند در اثر فعالیت زیاد، قرارگیری طولانی مدت در یک حالت بدنی یا ابتلا به برخی بیماری های التهابی ایجاد گردد.
افزایش فشار بر قسمت های خاصی از بدن، مانند زانو نیز می تواند سبب افزایش خطر ابتلا به بورسیت گردد. به علاوه، ابتلا به برخی بیماری ها مانند آرتروز، نقرس، دیابت، بیماری تیروئیدی، آسیب دیدگی و عفونت نیز از عوامل خطر ابتلا به بورسیت هستند. فعالیت هایی که می توانند منجر به بروز بورسیت شوند عبارتند از:
- نجاری
- باغبانی و کار با چنگک
- نقاشی
- تمیز کردن
- بیل زدن
- ورزش هایی مانند تنیس، گلف و بیس بال
- قرارگیری در حالت نامناسب بدنی یا مفصلی
- اختلاف طول پاها، خارهای استخوانی یا سایر مشکلات ساختاری عضلانی-اسکلتی
درمان بورسیت
خبر خوب این است که بورسیت در اکثر موارد بدون جراحی و با اقدامات ساده درمان می شود. مدت زمان بهبودی معمولا ۲ تا ۶ هفته است، به شرط آنکه عامل تحریک کننده برطرف شود.
درمان خانگی بورسیت
- استراحت: از فعالیتی که باعث تحریک بورسا شده اجتناب کنید. این مهم ترین قدم درمانی است.
- یخ درمانی: قرار دادن کیسه یخ روی ناحیه ملتهب به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، چند بار در روز، می تواند تورم و درد را کاهش دهد.
- فشار و بالا نگه داشتن: استفاده از باند الاستیک و بالا نگه داشتن عضو آسیب دیده به کاهش تورم کمک می کند.
درمان دارویی
پزشک ممکن است دارو های ضد التهاب بدون نسخه (مثل ایبوپروفن) را برای کاهش درد و التهاب توصیه کند. در موارد شدیدتر، تزریق کورتون مستقیم به بورسای ملتهب می تواند التهاب را به سرعت کنترل کند. اگر بورسیت ناشی از عفونت باشد، آنتی بیوتیک تجویز می شود.
جراحی بورسیت
جراحی در درمان بورسیت بسیار نادر است و فقط زمانی در نظر گرفته می شود که بورسیت مزمن شده و به درمان های غیرجراحی پاسخ نداده باشد. در این موارد پزشک ممکن است تخلیه مایع بورسا یا در نهایت برداشتن بورسا را توصیه کند.
⚠ هشدار: اگر تورم مفصل با تب، قرمزی شدید و گرمای موضعی همراه باشد، ممکن است بورسیت عفونی (سپتیک) باشد. این وضعیت نیاز به مراجعه فوری به پزشک و درمان آنتی بیوتیکی دارد.
پیشگیری از بورسیت
با رعایت چند نکته ساده می توان خطر ابتلا به بورسیت را کاهش داد:
- قبل از فعالیت های ورزشی حتما بدن را گرم کنید
- از زانو بندی و محافظ مفصل هنگام فعالیت هایی که فشار روی مفصل وارد می کنند استفاده کنید
- از نشستن یا زانو زدن طولانی مدت اجتناب کنید
- فعالیت های تکراری را با استراحت های کوتاه قطع کنید
- وزن مناسب خود را حفظ کنید تا فشار اضافی روی مفاصل کاهش یابد
اگر درد و تورم مفصل بعد از چند روز استراحت بهتر نشده، برای تشخیص دقیق علت (بورسیت یا آرتروز) با مطب دکتر نادری مشاوره بگیرید.
بورسیت در کجا رخ میدهد؟
بورسیت، می تواند در هر کدام از 150 بورسای موجود در بدن ایجاد گردد، اما برخی از نواحی، بیشتر تحت تأثیر این شرایط قرار می گیرند، از جمله:
- شانه ها (بورسیت ساب آکرومیال و بورسیت پریسکاپولار)
- باسن (بورسیت ایلیوپکتینال یا تروکانتریک)
- آرنج (بورسیت اولکرانون، که گاهی اوقات آرنج مینر یا barfly نامیده می شود)
- پا (نام بورسیت، بسته به محل قرارگیری آن، معمولاً در انگشت شست، پاشنه، یا سینه پا متفاوت است)
- زانوها (بورسیت پریپاتلار یا زانوی خدمتکار منزل)
- ساق پا (بورسیت ایسکالی یا پای بافنده)
علائم بورسیت
بورسیت، می تواند باعث ایجاد ناراحتی در مفصل آسیب دیده و درد خنجری در حین حرکت یا لمس آن ناحیه شود. علائم دیگر آن عبارتند از:
- محدود شدن دامنه حرکتی
- تورم
- در صورت وجود عفونت، قرمزی، گرما، تب و لرز نیز دیده می شود
آرتروز چیست؟
آرتروز، شامل بیش از 100 بیماری مختلف است که علامت اصلی آن معمولاً درد مفصلی می باشد. این نوع التهاب، به طور معمول در بیش از یک مفصل ایجاد می گردد و تورم، گرفتگی، درد و محدودیت دامنه حرکتی ناشی از آن، با گذشت زمان تشدید می شود.
انواع آرتروز
1_ روماتیسم مفصلی (آرتریت روماتوئید-RA)
آرتریت روماتوئید(علائم آرتریت روماتوئید در زنان)، یک بیماری خود ایمنی است، که در آن، سیستم ایمنی بدن به سلول های سالم حمله می نماید. در RA، سلول های ایمنی عمدتا به مفاصل حمله می کنند، و عوارض آن به طور ناگهانی ایجاد می گردد. این بیماری، سبب التهاب پوشش مفصل و آسیب به بافت مفصلی می شود که می تواند درد مزمن، تغییر شکل مفصل و محدودیت در حرکت ایجاد نماید.
علائم RA شامل درد مفصلی، تورم، گرفتگی، خستگی و تب کم درجه است. RA همچنین می تواند بافت های دیگر بدن را تحت تأثیر قرار داده و سبب ایجاد مشکل در اندام هایی مانند ریه ها، قلب و چشم ها شود.
2_ استئوآرتریت (OA)
استئوآرتریت، شایعترین شکل آرتروز است که اغلب در بزرگسالان بالای 65 سال ایجاد می گردد. به دلیل ارتباط این بیماری با افزایش سن، عموما به آن بیماری تحلیل برنده مفصل یا آرتروز “سایشی” می گویند. این بیماری بیشتر در دست ها، باسن و زانوها به وجود می آید.
در استئوآرتریت، غضروف درون مفصلی شروع به از بین رفتن کرده و ساختار استخوان زیرین آن تغییر می یابد. OA می تواند باعث بروز درد، گرفتگی، تورم و در برخی موارد، کاهش عملکرد و ناتوانی شود.
شباهت بورسیت و آرتروز در چیست؟
آرتروز و بورسیت از جهات مختلفی شبیه به هم هستند. تشابه علائم و محل بروز این بیماری ها، تمایز آن ها را از یکدیگر دشوار می کند. بورسیت و آرتروز می توانند باعث بروز علائم زیر شوند:
- درد و ناراحتی مفاصل
- گرفتگی، سفتی
- قرمزی
- تورم
- حساسیت به لمس
- محل بروز
این شرایط همچنین بر نقاط یکسانی از بدن تأثیر می گذارند، از جمله:
- شانه ها
- زانو
- مچ دست
- باسن
به علاوه، هر دو بیماری توانایی تأثیرگذاری بر سایر مناطق بدن را نیز دارند.
تفاوت آرتروز با بورسیت در چیست؟
تفاوت کلیدی این دو عارضه، در محل دقیق بروز التهاب است. التهاب ناشی از آرتروز، در مفصل رخ می دهد، در حالی که التهاب ناشی از بورسیت، در بورسا ایجاد می گردد. همچنین تفاوت آرتروز با بورسیت از نظر آسیب شناسی، زمان شروع علائم و مدت دوام آن ها با یکدیگر نیز است.
زمان بروز آرتروز و بورسیت
بورسیت می تواند به طور ناگهانی ایجاد شود و معمولاً یک بیماری حاد است. آرتروز به طور معمول یک بیماری تدریجی و پیشرونده می باشد (به جز انواع معدودی از آرتروز مانند آرتریت سپتیک، که یک عفونت سریع پیشرونده است).
طول دوره بیماری
آسیب مفصلی ناشی از آرتروز، اغلب دائمی است. بورسیت، یک تحریک کوتاه مدت می باشد که آسیب پایداری ایجاد نمی کند مگر اینکه استرس جسمی موجود در ناحیه ادامه دار باشد.
تشخیص آرتروز و بورسیت
بورسیت، معمولاً با معاینه فیزیکی تشخیص داده می شود. در صورت بروز مجدد بیماری یا وجود علائم عفونت، پزشک می تواند موارد زیر را توصیه نماید:
1- تصویربرداری اشعه ایکس برای رد سایر بیماری ها، مانند شکستگی
2- سونوگرافی یا ام آر آی برای بررسی مفصل
3- آزمایش خون برای جستجوی شواهدی از عفونت
4- نمونه مایع بورسا، برای شناسایی سلول ها یا ارگانیسم های عفونی
برای تشخیص آرتروز، پزشک با گرفتن شرح حال پزشکی و معاینه فیزیکی می تواند اثر درد بر عملکرد شما و علت ایجاد درد را ارزیابی نماید. ممکن است به اشعه ایکس یا سایر روش های تصویربرداری مانند CT اسکن یا MRI، برای بررسی میزان آسیب مفصلی نیاز داشته باشید.
برای کنترل تشخیص آرتروز یا بورسیت، بهتر است هرچه سریعتر به پزشک مراجعه نمایید. تشخیص و درمان به موقع، باعث بهبود سریع بورسیت و پیشرفت کندتر آرتروز می گردد.
سوالات شایع
1. آیا بورسیت خود به خود خوب می شود؟
بله، در بسیاری از موارد بورسیت با استراحت و اجتناب از فعالیت تحریک کننده ظرف ۲ تا ۶ هفته خودبخود بهبود پیدا می کند. اما اگر عامل تحریک ادامه داشته باشد یا بورسیت عفونی باشد، بدون درمان بدتر می شود.
2. تفاوت اصلی بورسیت و آرتروز چیست؟
بورسیت التهاب بورسا (کیسه مایع اطراف مفصل) است و معمولا موقتی و قابل درمان است. آرتروز اما تخریب غضروف خود مفصل است و بیماری مزمن و پیشرونده ای محسوب می شود. بورسیت ناگهانی شروع می شود ولی آرتروز تدریجی است.
3. آیا بورسیت می تواند مزمن شود؟
بله، اگر عامل تحریک کننده (مثل فشار مکرر روی مفصل یا حرکات تکراری) برطرف نشود، بورسیت می تواند مزمن شود. بورسیت مزمن ممکن است نیاز به تزریق کورتون یا در موارد نادر جراحی داشته باشد.
4. بورسیت بیشتر در کجای بدن ایجاد می شود؟
شایع ترین محل های بورسیت شانه، آرنج، زانو و باسن هستند. در ناحیه پا، از موارد رایج است که به خصوص در افراد ورزشکار و کسانی که کفش نامناسب می پوشند بیشتر دیده می شود.
5. آیا بورسیت و آرتروز می توانند همزمان وجود داشته باشند؟
بله، این دو مشکل می توانند همزمان در یک مفصل وجود داشته باشند. در واقع آرتروز یکی از عوامل خطر ابتلا به بورسیت است، چون تغییرات مفصلی ناشی از آرتروز می تواند فشار بیشتری روی بورسا وارد کند. تشخیص دقیق نیاز به معاینه پزشک متخصص دارد.
دکتر غلامرضا نادری
متخصص ارتوپدی و فوق تخصص مچ پا و پا
همیارسیستم
