نحوه اثر این بیماری بر مفاصل
مفاصل بدن با یک پوشش نازک به نام غشای سینوویوم پوشانده شده اند که سطح مفاصل را روان کرده و حرکت آن را میسر می سازد. آرتریت روماتوئید باعث بیش فعالی این پوشش می شود. متعاقباً روکش سینوویوم دچار ورم و التهاب شده، و مفاصل، رباط ها و سایر بافت های پشتیبان نابود می شوند. شل شدن رباط ها می تواند باعث تغییر شکل مفاصل و کج شدن انگشتان پا شود. این بیماری همچنین تراکم استخوان را کم می کند و خطر شکستگی را بالا می برد.
آرتریت روماتوئید یک بیماری منحصر به مفصل و استخوان نیست. این بیماری روی کل بدن تأثیر گذاشته و باعث آسیب دیدگی رگ های خونی، اعصاب و تاندون ها می شود. بدشکلی دست و پا از علائم آشکار آرتریت روماتوئید به شمار می رود.
علت ابتلا به آرتریت روماتوئید پا
علت دقیق آرتریت روماتوئید مشخص نیست. در برخی موارد ممکن است علت این بیماری ژنتیکی باشد؛ افراد با سابقه ی خانوادگی ابتلا به آرتریت روماتوئید، بیشتر از سایرین در معرض خطر ابتلا به این بیماری قرار دارند. پزشکان معتقد هستند که محرک های محیطی و شيميايی برای فعال شدن آرتریت روماتوئید ارثی امری کلیدی به شمار می رود.
علائم ابتلا به آرتریت روماتوئید در پا
رایج ترین علائم این بیماری شامل درد، ورم و خشکی می شود. برخلاف آرتروز که عموماً روی یک مفصل خاص اثر می گذارد، علائم آرتریت روماتوئید معمولاً در هر دو پا دیده می شود.
علائم در مچ پا
دشواری راه رفتن روی سطوح شیبدار و پله ها از نشانه های اولیه ی درگیری مچ پا محسوب می شود. با پیشرفت بیماری، راه رفتن عادی و ایستادن نیز دشوار خواهد شد.
علائم در پشت و پاشنه ی پا
وظیفه ی حرکتی اصلی این ناحیه حرکت پا به طرفین است. دشواری راه رفتن روی سطوح ناهموار، چمن یا سنگفرش از نشانه های اولیه ی درگیری پاشنه ی پا می باشد. درد در ناحیه ی زیر استخوان نازک نی پا نیز در این بیماران رایج است.
با پیشرفت بیماری و جا به جایی استخوان ها از جای عادی خود، ممکن است تراز پا بهم بخورد. این امر می تواند منجر به مشکل صافی کف پا شود. امکان بروز درد و ناراحتی در ناحیه ی تاندون کف پا در قسمت داخلی مچ پا یا در جناح بیرونی مچ پا زیر استخوان نازک نی وجود دارد.
علائم در روی پا
در صورت ابتلا به آرتریت روماتوئید، رباط هایی که از ناحیه ی روی پا پشتیبانی می کنند تضعيف شده و قوس روی پا دچار فروپاشی و نشست می شود. با از بین رفتن قوس روی پا، جلوی پا به سمت بیرون تغییر زاویه خواهد داد.
آرتریت روماتوئید همچنین به غضروف ها آسیب رسانده و منجر به درد آرتیت می شود. با گذر زمان و با تحلیل رفتن ساختار های پشتیبان پا، شکل پا ممکن است تغییر کند. یکی از احتمالات برای این شرایط شکل گیری یک برآمدگی بزرگ استخوانی در ناحیه ی قوس روی پا است.
علائم روماتیسم کف پا و پاشنه پا
روماتیسم پا معمولا با یک ترتیب مشخص پیش می رود. ابتدا انگشتان و جلوی پا درگیر می شوند، سپس پشت پا و در نهایت مچ پا. شناختن این ترتیب کمک می کند بیماری زودتر تشخیص داده شود:
- خشکی صبحگاهی: مهم ترین نشانه. سفتی پا و انگشتان هنگام بیدار شدن که بیش از 30 تا 60 دقیقه طول می کشد و با راه رفتن بهتر می شود.
- درد و تورم قرینه: برخلاف ساییدگی مفصل که معمولا یک طرف را درگیر می کند، در روماتیسم مفاصل هر دو پا همزمان دردناک و متورم می شوند.
- گرمی مفصل: مفصل درگیر هنگام لمس گرم تر از اطراف است.
- درد جلوی پا هنگام راه رفتن: بیمار احساس می کند روی سنگریزه راه می رود. علت آن جابه جایی بالشتک چربی زیر انگشتان است.
- پینه و میخچه در کف پا: در محل هایی که به دلیل تغییر شکل پا فشار بیشتری تحمل می کنند.
- تغییر شکل انگشتان: کج شدن انگشت شست به سمت بیرون و خم ماندن انگشتان دیگر.
- صاف شدن کف پا: در مراحل پیشرفته تر، به دنبال شل شدن رباط ها و سفت شدن تاندون پاشنه.
- علائم عمومی: خستگی زیاد، تب خفیف و کم شدن اشتها، چون این بیماری فقط مفصل را درگیر نمی کند.
⚠️ هشدار: اگر یک مفصل به طور ناگهانی بسیار داغ، قرمز و شدیدا دردناک شد و همراه آن تب دارید، منتظر نمانید. این وضعیت می تواند نشانه عفونت مفصل باشد و درمان آن فوری است.
درمان غیر جراحی آرتریت روماتوئید در پاها
با وجود این که هیچ درمان قطعی برای آرتریت روماتوئید وجود ندارد، اما گزینه های درمانی متعددی برای کنترل درد، فعال ماندن و داشتن یک زندگی رضایت بخش ارائه می گردد.
هرچند درمان ارتوپدی ممکن است علائم را از بین ببرد، اما از روند پیشرفت بیماری جلوگیری نمی کند. داروهای خاصی به نام «داروهای روماتیسمی اصلاح کننده ی بیماری» به منظور بازداری سیستم ایمنی از تخریب مفاصل طراحی شده اند. مصرف درست این داروها تحت تجویز روماتولوژیست صورت می گیرد.
درمان ارتوپدی آرتریت روماتوئید به محل درد و میزان آسیب دیدگی غضروفی بستگی دارد. برخی از بیماران با کمک درمان های غیر جراحی تا حدودی از دست علائم آزار دهنده راحت می شوند.
1_ استراحت کافی
محدود کردن یا متوقف کردن فعالیت هایی که درد را تشدید می کنند، اولین قدم برای کاهش درد محسوب می شود. دوچرخه، دستگاه تمرین بیضوی یا شنا از جمله فعالیت هایی هستند که به بیمار اجازه می دهند بدون اعمال فشار شدید روی پاها، سلامت جسمانی خود را حفظ کند.
2_ کمپرس یخ
گذاشتن یخ به مدت 20 دقیقه روی محل درد شدید می تواند مؤثر باشد. شما می توانید این کار را 3 الی 4 بار در روز انجام دهید. بهترین زمان برای اعمال یخ، بعد از انجام فعالیت های فیزیکی می باشد. البته، یخ نباید به طور مستقيم روی پوست شما قرار بگیرد.
3_ داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی
داروهایی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن باعث کاهش درد و التهاب می شوند. در مبتلایان به آرتریت روماتوئید، استفاده از این دسته از داروها باید با صلاحدید پزشک صورت گیرد.
4_ استفاده از کفی کفش طبی (ارتز)
ارتز (کفی کفش طبی) ابزاری کارآمد برای کاهش فشار استخوان های اصلی پا است. ارتز قادر به اصلاح بدشکلی های ایجاد شده در پا نیست؛ بلکه هدف اصلی آن کاهش درد، فشار و پینه پا می باشد. ارتز برای بدشکلی های جلو و روی پا کاربرد بیشتری دارد.
در مبتلایان به آرتریت روماتوئید، استفاده از ارتز های سفت و سخت باعث اعمال فشار بیشتر به استخوان ها می شود که نتیجه ی آن افزايش درد خواهد بود. ارتزهای ویژه (شخصی سازی شده برای بیمار) عموماً با الیاف نرم ساخته شده و درد و فشار وارده به پای بیمار را کاهش می دهند.
5- بریس پا
یک بریس بند دار مچ پا می تواند برای التیام درد خفیف الی متوسط پشت و مچ پا مؤثر باشد. در مبتلایان به صافی شدید کف پا یا خشکی شدید مچ پای آرتروزی، غالباً استفاده از یک بریس ویژه ی پلاستیکی (شخصی سازی شده برای بیمار) یا بریس چرمی توصیه می شود.
استفاده از بریس برای برخی از بیماران آنقدر کارساز است که نیاز فرد به جراحی را از بین خواهد برد. استفاده از یک بریس ویژه ی چرمی می تواند درد و ناراحتی نواحی مچ و پاشنه ی پا را به حداقل برساند.
6_ تزریق استروئید
در مراحل ابتدایی بیماری، انجام یک تزریق کورتیزول در مفصل آسیب دیده می تواند نتیجه بخش باشد. توحه داشته باشید که، این تزریق باید توسط پزشک متخصص و با رعایت شرایط استریل انجام شود.استروئید تزریقی به کاهش التهاب مفصلی کمک می کند. البته، تزریق استروئید عموماً درمانی کوتاه مدت بوده و از روند پیشرفت بیماری جلوگيری نمی کند.
تفاوت روماتیسم پا با آرتروز و نقرس
درد و تورم پا فقط مربوط به روماتیسم نیست. ساییدگی مفصل، نقرس و چند بیماری التهابی دیگر هم علائم مشابهی ایجاد می کنند، اما درمان آنها کاملا متفاوت است:
| ویژگی | روماتیسم مفصلی | آرتروز (ساییدگی) | نقرس |
|---|---|---|---|
| سن شروع | معمولا 40 تا 60 سال | بیشتر بالای 50 سال | مردان میانسال |
| تعداد مفاصل | چند مفصل، قرینه در دو پا | معمولا یک یا چند مفصل پرفشار | اغلب یک مفصل، بیشتر شست پا |
| نحوه شروع | تدریجی، طی هفته ها | بسیار تدریجی، طی سال ها | ناگهانی، اغلب شبانه |
| خشکی صبحگاهی | بیش از 30 دقیقه | کمتر از 30 دقیقه | درد مداوم در حمله |
| اثر فعالیت | با حرکت بهتر می شود | با فعالیت بدتر می شود | تحمل وزن غیرممکن است |
| علائم عمومی | خستگی و تب خفیف | ندارد | معمولا ندارد |
این جدول برای آشنایی اولیه است و جای معاینه را نمی گیرد. در عمل، ترکیب این بیماری ها هم دیده می شود. برای آشنایی با ساییدگی مفصل مطلب آرتروز مچ پا را بخوانید.
تشخیص روماتیسم پا چگونه انجام می شود؟
هیچ آزمایش واحدی وجود ندارد که به تنهایی روماتیسم را ثابت کند. تشخیص از ترکیب معاینه، آزمایش خون و تصویربرداری به دست می آید:
- معاینه بالینی: بررسی تعداد و تقارن مفاصل درگیر، مدت خشکی صبحگاهی، تغییر شکل انگشتان و وضعیت قوس کف پا هنگام ایستادن.
- آزمایش خون: فاکتور روماتوئید و آزمایش دقیق تری به نام آنتی بادی ضد پپتید حلقوی سیترولینه، همراه با شاخص های التهابی. نتیجه منفی این آزمایش ها بیماری را رد نمی کند، چون گروهی از بیماران آزمایش منفی دارند.
- تصویربرداری: رادیوگرافی پا در حالت ایستاده، و در مراحل اولیه سونوگرافی یا تصویربرداری دقیق تر که تورم پرده مفصل را زودتر از رادیوگرافی نشان می دهد.
💡 چرا تشخیص زودهنگام مهم است: آسیبی که روماتیسم به مفصل می زند برگشت پذیر نیست. شروع درمان در ماه های اول بیماری، شانس جلوگیری از تغییر شکل دائمی پا را به طور چشمگیری بالا می برد. درمان دارویی اصلی این بیماری با روماتولوژیست است و متخصص ارتوپد در کنار آن، مشکلات پا و مچ پا را کنترل می کند.
چه زمانی برای روماتیسم پا به پزشک مراجعه کنیم؟
بسیاری از بیماران درد و تورم پا را ماه ها با مسکن و کفش راحت تحمل می کنند و زمانی مراجعه می کنند که انگشتان تغییر شکل داده اند. در موارد زیر معاینه تخصصی را به تعویق نیندازید:
- خشکی و سفتی پا در صبح که بیش از نیم ساعت طول می کشد و بیشتر از شش هفته ادامه دارد
- درد و تورم همزمان در مفاصل هر دو پا
- تغییر شکل انگشتان یا صاف شدن تدریجی کف پا
- درد پا همراه با خستگی شدید و بی اشتهایی
- پوشیدن کفش های همیشگی دشوار یا غیرممکن شده است
در بیماران مبتلا به روماتیسم، مراقبت تخصصی از پا نقش مهمی در حفظ توانایی راه رفتن دارد. انتخاب کفی مناسب، بریس و تصمیم گیری درباره جراحی نیاز به بررسی حضوری پا در حالت ایستاده و راه رفتن دارد و از روی عکس یا شرح حال تلفنی ممکن نیست.
درد و تورم پا و مچ پا آزارتان می دهد؟ برای بررسی تخصصی و انتخاب درمان مناسب با مطب دکتر نادری در تماس باشید.
درمان آرتریت روماتوئید پا با جراحی
با توجه به شدت آسیب های غضروفی و میزان پاسخگویی بدن شما به درمان های غیر جراحی، پزشک شما ممکن است عمل جراحی را برای درمان آرتریت روماتوئید در نظر بگیرد.
1_ همجوشی (فیوژن)
همجوشی مفاصل آسیب دیده رایج ترین جراحی درمان آرتریت روماتوئید است. در عمل جراحی همجوشی دو استخوان مفصل آسیب دیده به هم جوش داده می شوند تا یک استخوان منسجم را تشکیل دهند.
طی این جراحی، غضروف اضافی از ناحیه ی مفصل خارج می شود. سپس استخوان های باقی مانده مفصلی با استفاده از بخیه یا پلیت (یا هر دو) به هم متصل می گردند. با این کار از حرکت کردن این استخوان ها نسبت به هم جلوگیری می شود.
طبيعتاً این عمل منجر به محدودیت حرکتی در مفصل مربوطه خواهد شد. با توجه به مفصل مورد نظر، این محدودیت حرکتی ممکن است برای بیمار قابل توجه محسوب نشده، یا اصلاً مشخص نباشد. برای مثال، مفاصل روی پا که به طور طبیعی نیز دامنه حرکت ناچیزی دارند، با انجام این عمل دچار تغییر خاصی نخواهند شد.
از سوی دیگر، مفصل مچ پا که دامنه حرکتی وسیعی دارد تحت این عمل دچار محدودیت حرکتی چشمگیری خواهد شد. عمل همجوشی مفصلی با ایجاد محدودیت حرکتی از درد بیمار کم می کند.
جراحی همجوشی یا فیوژن می تواند یک تکنیک درمانی کارآمد باشد. البته، از آنجا که مبتلایان به آرتریت روماتوئید، آسیب های غضروفی و شلی رباطی را نیز تجربه می کنند؛ نرخ و میزان اثربخشی این درمان در آنها کمتر از سایر بیماران (با مشکلات استخوانی دیگر) خواهد بود. استفاده از درمان دارویی می تواند به میزان موفقیت این عمل جراحی در درمان علائم آرتریت روماتوئید کمک کند.
سایر عمل های جراحی
برای درمان آرتریت روماتوئید جلوی پا گزینه های بیشتری برای درمان وجود دارد. جراحان، امروزه می توانند با جراحی های درمانی بدون نیاز به دستکاری مفصلی، مشکلات بدشکلی بونیون و انگشت چکشی را اصلاح کنند. در نهایت، پزشک بهترین گزینه های درمانی متناسب با بیماری شما را بررسی خواهد کرد.
سوالات شایع
1. بهترین کفش برای روماتیسم پا چه ویژگی هایی دارد؟
کفش مناسب باید جلوی پهن و عمیق داشته باشد تا به انگشتان فشار نیاورد، کفی نرم و قابل تعویض داشته باشد و پاشنه آن کوتاه و پهن باشد. کفش هایی که جلوی باریک یا پاشنه بلند دارند، فشار را روی مفاصل جلوی پا چند برابر می کنند. برای بیمارانی که پا تغییر شکل داده، کفی طبی ساخته شده مخصوص همان بیمار معمولا از کفی های آماده موثرتر است.
2. آیا روماتیسم پا ارثی است و به فرزندان منتقل می شود؟
زمینه ژنتیکی در این بیماری نقش دارد و کسانی که در خانواده خود بیمار مبتلا دارند، احتمال ابتلایشان بیشتر است. اما این به معنای انتقال قطعی بیماری نیست و بیشتر فرزندان این بیماران هرگز مبتلا نمی شوند. عوامل محیطی مانند سیگار کشیدن در فعال شدن بیماری نقش مهمی دارند.
3. آیا ورزش برای روماتیسم پا ضرر دارد؟
خیر، بی حرکتی برای مفاصل بدتر است. ورزش های کم فشار مانند شنا، دوچرخه ثابت و پیاده روی روی سطح صاف به حفظ دامنه حرکتی و قدرت عضلات کمک می کنند. حرکات کششی ملایم تاندون پشت پاشنه هم اهمیت دارد، چون سفت شدن این تاندون صاف شدن کف پا را تشدید می کند. فقط در دوره حمله حاد و تورم شدید باید فعالیت را کم کرد.
4. آیا روماتیسم پا در جوانان و کودکان هم دیده می شود؟
بله. اگرچه بیشتر بیماران بین 40 تا 60 سال هستند، این بیماری می تواند در جوانان و حتی کودکان هم بروز کند. در کودکان نوع خاصی از بیماری مفصلی التهابی وجود دارد که لنگیدن صبحگاهی، تورم مفصل و بی میلی به بازی از نشانه های آن است و نیاز به بررسی تخصصی دارد.
5. بعد از جراحی پا در بیماران روماتیسمی، بهبودی چقدر طول می کشد؟
مدت بهبودی به نوع جراحی و مفصل بستگی دارد و در جوش دادن مفصل معمولا چند ماه طول می کشد تا استخوان کاملا جوش بخورد. در این بیماران به دلیل کیفیت پایین تر استخوان و مصرف داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی، روند ترمیم کندتر و احتمال عفونت زخم بیشتر است. به همین دلیل برنامه دارویی قبل و بعد از جراحی باید بین جراح و روماتولوژیست هماهنگ شود.
همیارسیستم
