درد در قسمت داخلی زانو — یعنی بغل زانو از طرفی که به زانوی دیگر نزدیکتر است — یکی از شایعترین شکایتهای بیماران ارتوپدی است. این ناحیه را در پزشکی «بخش داخلی زانو» یا «ناحیه مدیال» مینامند.
سه علت اصلی درد بغل زانو از داخل عبارتاند از: آرتروز بخش داخلی زانو، پارگی منیسک داخلی، و آسیب رباط جانبی داخلی. البته علل دیگری مثل التهاب بورس، سندرم پلیکا، و آسیبهای ناشی از استفاده مکرر هم میتوانند این درد را ایجاد کنند.
در این مقاله تمام علل رایج و مهم درد بغل زانو از داخل را بررسی میکنیم و به شما کمک میکنیم بفهمید درد شما از کجاست و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید.
ساختارهای داخل بخش داخلی زانو
درک علت درد، نیازمند آشنایی با ساختارهایی است که در این ناحیه قرار دارند:
✓ رباط جانبی داخلی: رباطی که از استخوان ران به استخوان ساق امتداد دارد و از پیچش زانو به سمت داخل جلوگیری میکند
✓ منیسک داخلی: غضروف هلالیشکل در داخل مفصل که بین استخوان ران و ساق قرار میگیرد و مثل ضربهگیر عمل میکند
✓ غضروف مفصلی بخش داخلی: سطح روان مفصل در قسمت داخل
✓ بورس پسانسرین: کیسه مایعدار در سطح داخلی زیر خط مفصل
✓ تاندونهای همسترینگ داخلی: سه تاندون که در این ناحیه به ساق میچسبند
علل درد بغل زانو از داخل
در این قسمت علل درد بغل زانو از داخل را بررسی خواهیم کرد.
آسیب رباط جانبی داخلی:
رباط جانبی داخلی (MCL) بین ۸ تا ۱۰ سانتیمتر طول دارد و در طرف داخلی زانو قرار میگیرد. آسیب به این رباط شایعترین علت درد حاد بغل زانو از داخل در ورزشکاران است.
سه درجه آسیب رباط داخلی:
✓ درجه یک (خفیف): کمتر از ۱۰٪ فیبرها پاره شدهاند — درد خفیف، زانو پایدار است
✓ درجه دو (متوسط): پارگی جزئی رباط — درد شدید، ورم، لقی خفیف زانو با حرکت دادن دستی
✓ درجه سه (شدید): پارگی کامل — بیثباتی واضح زانو، درد شدید
علت معمول: ضربه به طرف بیرون زانو (مثلاً در فوتبال) که زانو را به سمت داخل میپیچاند، یا پیچش غیرمستقیم هنگام چرخش.
ویژگی درد: درد خط داخلی زانو، ورم در طرف داخل، و دشواری در خم کردن زانو.
به نقل از: Cleveland Clinic – مرکز پزشکی کلیولند — آسیب رباط جانبی داخلی (MCL) آسیب رایجی است. بیشتر در افرادی که ورزشهایی مثل فوتبال، بسکتبال، و اسکی انجام میدهند اتفاق میافتد. آسیب MCL اغلب بدون جراحی درمان میشود. بهبودی به تمایل بیمار در پیروی از برنامه درمانی بستگی دارد که معمولاً شامل استراحت، استفاده از عصا، و فیزیوتراپی است.
پارگی منیسک داخلی:
منیسک داخلی یک غضروف هلالیشکل است که در داخل مفصل بین استخوان ران و ساق قرار دارد. مثل یک ضربهگیر عمل میکند. پارگی منیسک داخلی یکی از شایعترین آسیبهای زانو است — هم در ورزشکاران جوان (ناگهانی) و هم در افراد مسن (دژنراتیو).
علائم پارگی منیسک داخلی:
✓ صدای «پاپ» لحظه آسیب
✓ درد در طرف داخل زانو — بهخصوص با فشار
✓ ورم که معمولاً ۱ تا ۲ روز بعد از آسیب ظاهر میشود
✓ سفتی و محدودیت حرکت
✓ قفل شدن زانو — گیر کردن زانو در یک زاویه
✓ بیثباتی — احساس میکنید زانو «جا میرود»
ویژگی کلیدی: درد بغل داخل زانو که با راه رفتن، پله رفتن، و نشستن دوزانو بدتر میشود. درد با نشستن چهار زانو (پا دو طرف) معمولاً مشخصه پارگی منیسک است.
آرتروز بخش داخلی زانو:
آرتروز زانو(ساییدگی غضروف) بیشتر در بخش داخلی زانو رخ میدهد تا بخش خارجی — به دلیل اینکه وزن بدن بیشتر روی این بخش متمرکز میشود. در مراحل پیشرفته، زانو شکل O پیدا میکند.
علائم آرتروز داخلی زانو:
✓ درد کند و مزمن که با فعالیت بدتر میشود
✓ سفتی صبحگاهی — معمولاً کمتر از ۳۰ دقیقه
✓ صدای خشخش یا ترق هنگام حرکت
✓ ورم خفیف و مزمن
✓ درد با پله رفتن و نشستن-برخاستن
✓ پای پرانتزی در مراحل پیشرفته
در آرتروز، درد اول روز بعد از استراحت بدتر است، بعد از گرم شدن بهتر میشود، اما با خستگی دوباره بدتر میشود.
التهاب بورس داخلی زانو:
بورس پسانسرین یک کیسه کوچک مایعدار است که در سطح داخل زانو، حدود ۲ تا ۳ سانتیمتر زیر خط مفصل قرار دارد. التهاب آن درد بغل داخل زانو ایجاد میکند.
علائم التهاب بورس داخلی:
✓ درد مشخص در ناحیه پایینتر از خط مفصل — نه مستقیم روی مفصل
✓ ورم موضعی در سطح داخل ساق، چند سانتیمتر زیر زانو
✓ درد با نشستن و خم کردن زانو
✓ در افراد چاق، دیابتی، و آرتروزی شایعتر است
تفاوت مهم با سایر علل: درد التهاب بورس معمولاً دقیقاً روی خط مفصل نیست بلکه کمی پایینتر است.
سندرم پلیکا:
پلیکا یک تاشدگی طبیعی از پوشش داخلی کپسول مفصل است. در برخی افراد این تاشدگی در اثر فعالیت ملتهب میشود.
✓ درد مبهم در طرف داخل زانو یا جلوی آن
✓ صدای کلیک یا «کرچ» هنگام حرکت
✓ در افراد جوان فعال شایعتر است
✓ با کشیدگی و تقویت عضلات معمولاً بهبود مییابد
آسیبهای ناشی از استفاده مکرر و کشیدگی عضلانی:
برخی عضلات و تاندونهایی که در طرف داخلی زانو هستند، در اثر استفاده مکرر ملتهب میشوند:
✓ التهاب تاندون همسترینگ داخلی
✓ خستگی عضله ساتوریوس
✓ آسیب عضله گراسیلیس
این علل معمولاً درد تدریجی، نه ناگهانی دارند و با استراحت بهتر میشوند.
انواع درد زانو
زمانبندی و شرایط درد میتواند سرنخ مهمی باشد:
درد بیشتر هنگام ایستادن و تحمل وزن:
✓ آرتروز داخلی
✓ پارگی منیسک
✓ آسیب رباط داخلی
درد بیشتر با نشستن یا خم کردن زانو:
✓ التهاب بورس داخلی
✓ سندرم پلیکا
درد اولیه صبح که بعد از حرکت بهتر میشود:
✓ آرتروز زانو
درد هنگام نشستن دوزانو یا چهارزانو:
✓ پارگی منیسک داخلی
درد ناگهانی بعد از ضربه یا پیچش:
✓ آسیب رباط داخلی
✓ پارگی منیسک
درد تدریجی بعد از افزایش تمرینات:
✓ التهاب بورس
✓ شکستگی استرسی
✓ آسیب از استفاده مکرر
به نقل از: Cleveland Clinic – مرکز پزشکی کلیولند — درد در طرف داخلی (مدیال) زانو بسیار رایج است. همه چیز از آسیبهای کوتاهمدت گرفته تا آرتروز یا پارگی رباط داخلی میتوانند آن را ایجاد کنند. اکثر موارد درد داخلی زانو را میتوان در خانه مدیریت کرد. اما اگر درد چند روز متوالی ادامه داشت، به پزشک مراجعه کنید.
روشهای تشخیص
پزشک ارتوپد با روشهای زیر علت درد را تشخیص میدهد:
معاینه بالینی:
✓ آزمون والگوس (فشار به طرف خارج زانو): برای بررسی آسیب رباط داخلی
✓ آزمون مکموری: چرخش زانو برای بررسی منیسک
✓ لمس خط مفصل داخلی: درد موضعی
✓ بررسی دامنه حرکت و ثبات زانو
رادیوگرافی:
✓ بررسی فاصله مفصلی (کاهش آن = آرتروز)
✓ خار استخوانی
✓ رد کردن شکستگی
امآرآی:
✓ بهترین روش برای بررسی رباط، منیسک، و غضروف
✓ تشخیص قطعی پارگی رباط داخلی و منیسک
✓ در موارد مشکوک یا برای برنامهریزی درمان
درمان درد بغل زانو از داخل
درمان به علت بستگی دارد. اما اقدامات اولیه در اکثر موارد مشترک هستند:
اقدامات اولیه (اورژانسی):
✓ استراحت — پرهیز از فعالیتهای دردناک
✓ یخگذاری: هر ۲ تا ۳ ساعت، ۱۵ تا ۲۰ دقیقه در ۴۸ ساعت اول
✓ باند کشی برای کاهش ورم
✓ بالا نگه داشتن پا
✓ داروهای ضدالتهابی
فیزیوتراپی (پایه درمان بیشتر علل):
✓ تقویت عضله چهار سر رانی — مهمترین عضله محافظ زانو
✓ تقویت عضلات همسترینگ و ران
✓ تمرینات تعادلی
✓ اصلاح الگوی راه رفتن
تحقیقات نشان دادهاند تقویت عضله چهار سر رانی میتواند بیشتر از ۶۰٪ درد داخلی زانو را کاهش دهد.
تزریق:
✓ کورتیزون: برای کاهش سریع التهاب — مناسب برای التهاب بورس، آرتروز شدید
✓ هیالورونیک اسید: برای آرتروز متوسط — جایگزینی مایع مفصلی
جراحی (موارد خاص):
✓ عمل آرتروسکوپی زانو: برای پارگی منیسک که به درمان محافظهکارانه پاسخ نداده
✓ ترمیم رباط داخلی: برای پارگی درجه سه
✓ استئوتومی: اصلاح محور پا برای توزیع وزن
✓ تعویض جزئی زانو: برای آرتروز پیشرفته محدود به بخش داخلی
پیشگیری از درد داخل زانو
1- تقویت عضلات پا — بهخصوص چهار سر رانی و همسترینگ
2- گرم کردن قبل از ورزش و سرد کردن بعد از آن
3- استفاده از کفش ورزشی مناسب
4- کاهش وزن در صورت اضافهوزن
5- افزایش تدریجی شدت تمرینات — نه ناگهانی
6- پرهیز از پیچشهای ناگهانی زانو
سؤالات متداول
1- تفاوت درد داخل زانو با درد جلوی زانو چیست؟
درد جلوی زانو — اطراف کشکک — معمولاً ناشی از سندرم درد مفصل کشکک-ران یا التهاب تاندون است. درد داخل زانو ناشی از ساختارهای طرف داخل است: رباط داخلی، منیسک داخلی، یا بورس. هر دو میتوانند با هم وجود داشته باشند.
2- آیا پارگی منیسک داخلی حتماً نیاز به عمل دارد؟
خیر. بسیاری از پارگیهای منیسک — بهخصوص پارگیهای کوچک و دژنراتیو — با فیزیوتراپی بهبود مییابند. جراحی برای مواردی که زانو قفل میکند، بیثباتی شدید دارد، یا به ۳ تا ۶ ماه درمان محافظهکارانه پاسخ نداده توصیه میشود.
3- چرا درد داخل زانو با راه رفتن بدتر میشود؟
در حین راه رفتن، بخش داخلی زانو بار بیشتری تحمل میکند. اگر ساختارهای این ناحیه (رباط، منیسک، یا غضروف) آسیب دیده باشند، فشار ناشی از راه رفتن درد را تشدید میکند. تقویت عضلات اطراف زانو میتواند این فشار را کاهش دهد.
4- آیا درد داخل زانو بدون درمان خوب میشود؟
بستگی به علت دارد. آسیبهای خفیف رباط داخلی و التهاب بورس با استراحت و مراقبت خانگی ممکن است بهبود یابند. اما پارگیهای شدید منیسک، آرتروز، و آسیبهای جدی رباط بدون درمان مناسب بهبود نمییابند و ممکن است پیشرفت کنند.
نتیجهگیری:
درد بغل زانو از داخل علل متعددی دارد — از پارگی منیسک و رباط داخلی که در ورزشکاران شایع است، تا آرتروز بخش داخلی که در افراد میانسال و مسن رایج است، تا التهاب بورس و سندرم پلیکا. الگوی درد و شرایطی که در آن بدتر یا بهتر میشود، سرنخهای مهمی برای تشخیص است.
اگر درد بیش از چند روز ادامه داشت، با ورم شدید همراه بود، یا با ناتوانی در راه رفتن همراه بود، مراجعه به متخصص ارتوپد و انجام امآرآی اغلب برای تشخیص قطعی لازم است.
دکتر غلامرضا نادری متخصص ارتوپدی ، آرتروسکوپی ، آرتروپلاستی و فلوشیپ جراحی مچ پا در تهران
همیارسیستم
