آرتروز در مراحل اولیه ی خود، فعالیت های روزمره را مقداری سخت می کند. سفتی مفاصل باعث می شود که افراد برای خم شدن، گرفتن، نگه داشتن و بلندکردن وسایل دچار مشکل شوند. در مراحل پیشرفته ی آرتروز، شرایط دردناک و ناتوان کننده می شود. در کنار درمان پزشکی برنامه غذایی شما در کنترل بیماری شما بسیار موثر است. به همین علت در ادامه غذاهای مضر برای آرتروز را معرفی می کنیم؛ خوراکی هایی که التهاب را بیشتر می کنند و درد آرتروز زانو، گردن و دست را تشدید می کنند.
با اینکه بیش از 100 نوع آرتروز وجود دارد که به نقاط مختلف بدن حمله می کنند، تمام آنها یک مشخصه ی مشترک به نام التهاب دارند. شایع ترین آرتروزها شامل موارد زیر می شوند:
- استئوآرتریت یا ساییدگی مفاصل
- آرتروز روماتوئیدی یا درد و سفتی مفاصل
- آرتریت پسوریاتیک یا ورم مفاصل
- اسپوندیلیت آنکیلوزان یا روماتیسم ستون فقرات
بیش از 100 نوع بیماری مفصلی وجود دارد که نقاط مختلف بدن را درگیر می کنند و التهاب در بیشتر آنها نقش مهمی دارد. شایع ترین آنها عبارتند از:
غذاهای مضر برای آرتروز
درمان های زیادی برای برطرف کردن آرتروز و علائم آن وجود دارد که شامل فیزیوتراپی، دارو، تزریق های استروئیدی یا حتی جراحی می شوند. اما قبل از ضروری شدن هریک از این اقدامات یا در کنار درمان می توانید درد و سفتی مفاصل خود را به سادگی با رعایت کردن رژیم غذایی تسکین بخشید.در این مقاله به هشت گروه غذایی اشاره می کنیم که مصرف زیاد آنها می تواند التهاب را بیشتر کند و علائم آرتروز را بدتر کند:
1.شیرینی ها
مصرف شکر زیاد التهاب بدن را افزایش می دهد. تمام مقدار شکری که موجب واکنش التهابی می شود، 40 گرم می باشد که تقریباً برابر با مقدار شکر موجود در نوشابه است. قطع کردن مصرف نوشابه، شیرینی و شکلات می تواند به تسکین درد آرتروز کمک کند.
2.لبنیات
شاید دیدن لبنیات در این فهرست تعجب برانگیز باشد. آیا لبنیات برای آرتروز ضرر دارد؟ شواهد علمی نشان نمی دهد که لبنیات برای همه بیماران آرتروز مضر باشد. شیر و ماست کم چرب منبع خوبی برای کلسیم، پروتئین و ویتامین D هستند که برای سلامت استخوان و عضلات اطراف مفصل لازم است. مشکل اصلی، لبنیات پرچرب و شور مثل خامه، کره و پنیرهای پرچرب است که کالری و چربی اشباع زیادی دارند و به افزایش وزن کمک می کنند. اگر حس می کنید مصرف لبنیات علائم شما را بدتر می کند، به جای حذف کامل آن با پزشک مشورت کنید.
3.غذاهای چرب
تمام چربی ها به صورت یکسانی تولید نمی شوند. شما برای محافظت از قلب و حفظ عملکرد اندام های دیگر بدن به برخی از چربی ها مانند چربی های موجود در آواکادو، روغن زیتون و آجیل ها نیاز دارید. اما چربی های ترانس مانند موارد یافت شده در غذاهای فراوری شده، غذاهای سرخ شده، فست فودها و دونات ها می تواند موجب التهاب شود.
4.کربوهیدرات ها
بدن شما از کربوهیدرات های موجود در غذاها استفاده می کند و آنها را تبدیل به انرژی می کند. به همین دلیل برخی از ورزشکاران، قبل از مسابقه مقدار زیادی کربوهیدرات مصرف می کنند. اما کربوهیدرات های تصفیه شده ی غذاهایی با شاخص گلیسمی بالا مانند نان، برنج سفید و سیب زمینی، نوع خاصی از کربوهیدرات ها هستند که در صورت تبدیل نشدن به انرژی می توانند در بدن باقی بمانند و موجب التهاب، افزایش وزن و دیگر شرایط مزمن شوند.
5.تنباکو و الکل
علاوه بر اینکه این دو ماده شیمیایی به طور کلی برای سلامتی مضر هستند، التهاب بدن را افزایش می دهند و در نهایت منجر به آرتروز می شوند. سیگار کشیدن احتمال آرتروز روماتوئید را افزایش می دهد و الکل نیز باعث بروز نقرس، نوع دیگری از آرتروز التهابی می شود.
6. محصولات نهایی گلیکاسیون پیشرفته (AGE)
زمانی که غذا را گریل یا سرخ می کنید یا غذاهایی مانند غذاهای پاستوریزه مصرف می کنید که در دماهای بالا پخته شده اند، بدن شما سمومی به نام (AGE) تولید می کند. این سموم می توانند به پروتئین های بدن شما آسیب برسانند و سیستم ایمنی بدن شما را تحریک می کنند تا با استفاده از موادی به نام سیتوکین، با AGE ها مبارزه کنند. ترشح بیش از حد سیتوکین منجر به التهاب می شود.
7.گلوتن
گلوتن پروتئینی است که در گندم، جو و چاودار وجود دارد. در افرادی که بیماری سلیاک دارند، مصرف گلوتن به روده آسیب می زند و می تواند باعث التهاب و درد مفاصل شود؛ این افراد باید گلوتن را به طور کامل از رژیم غذایی خود حذف کنند. اما برای سایر بیماران آرتروز، شواهدی وجود ندارد که حذف گلوتن درد مفاصل را کم کند. بهتر است به جای حذف کامل نان و غلات، نان سفید و شیرینی های آردی را با نان سبوس دار و غلات کامل جایگزین کنید.
8.مواد افزودنی
مصرف غذاهای بسته بندی شده راحت است و سبک زندگی پر مشغله ی شما را مقداری آسانتر می کند، اما می تواند آرتروز شما را بدتر کند. تولیدکنندگان برای نگهداری غذا و بهتر کردن مزه آن، از موادی مانند مونوسدیم گلوتامات (MSG)، آسپارتام و نمک استفاده می کنند، اما این مواد شیمیایی منجر به افزایش التهاب می شوند. بهتر است از مصرف غذاهای فراوری شده، نوشابه های رژیمی و دیگر محصولات آماده خودداری کنید. این غذاهای ملتهب کننده را با سبزیجات و میوه های ضدالتهابی و سالم و پروتئین های گیاهی جایگزین کنید.
غذاهای مضر برای آرتروز زانو
زانو بیشتر از هر مفصل دیگری وزن بدن را تحمل می کند. به همین دلیل غذاها از دو مسیر روی آرتروز زانو اثر می گذارند: افزایش التهاب و افزایش وزن. هر یک کیلوگرم اضافه وزن هنگام راه رفتن حدود چهار کیلوگرم فشار اضافه به مفصل زانو وارد می کند. پس خوراکی هایی که علاوه بر ایجاد التهاب کالری زیادی دارند، برای زانو دو برابر مضر هستند:
- نوشابه و نوشیدنی های شیرین: قند زیادی دارند اما احساس سیری ایجاد نمی کنند. مصرف منظم نوشابه با افزایش وزن و تشدید زانو درد همراه دانسته شده است.
- فست فود و غذاهای سرخ شده: پیتزا، سیب زمینی سرخ کرده و غذاهای سوخاری در یک وعده کالری چند وعده را دارند و چربی نامناسب آنها التهاب را بیشتر می کند.
- تنقلات شور و بسته بندی شده: چیپس، پفک و انواع اسنک های شور هم نمک و چربی زیادی دارند و هم مصرف آنها معمولا کنترل نمی شود.
ارتباط اضافه وزن و فرسایش غضروف زانو را در مقاله تاثیر چاقی بر آرتروز زانو به طور کامل توضیح داده ایم.
💡 نکته: در بسیاری از بیماران کاهش 5 تا 10 درصد وزن بدن درد زانو را به طور محسوس کم می کند. ترکیب اصلاح رژیم غذایی با ورزش برای آرتروز زانو بیشترین اثر را دارد.
غذاهای مضر برای آرتروز گردن و دست
هیچ غذایی وجود ندارد که فقط به مفاصل گردن یا انگشتان دست آسیب بزند. التهابی که غذاهای نامناسب ایجاد می کنند در کل بدن اثر دارد، بنابراین غذاهای مضر برای آرتروز گردن و دست همان غذاهایی هستند که در این مقاله معرفی شدند. اما برای هر کدام از این دو ناحیه چند نکته مهم تر است:
آرتروز گردن
در آرتروز گردن، وضعیت نادرست نشستن، کار طولانی با موبایل و کامپیوتر و ضعف عضلات گردن اغلب تاثیر بیشتری از رژیم غذایی دارند. کمبود ویتامین D هم با درد عضلانی همراه دانسته شده و بهتر است سطح آن بررسی شود. روش های کاهش درد و جلوگیری از پیشرفت این مشکل را در مقاله درمان آرتروز گردن بخوانید.
آرتروز دست
اگر درد و تورم در مفاصل کوچک هر دو دست دارید و خشکی صبحگاهی انگشتان بیش از نیم ساعت طول می کشد، ممکن است به جای ساییدگی مفصل دچار آرتریت روماتوئید باشید. در این بیماری رژیم غذایی ضد التهابی کمک کننده است، اما جای درمان دارویی را نمی گیرد و تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد.
⚠️ هشدار: اگر یک مفصل مثل انگشت شست پا، مچ دست یا انگشتان به طور ناگهانی داغ، قرمز و بسیار دردناک شد، به ویژه بعد از یک وعده غذایی سنگین یا مصرف الکل، ممکن است دچار نقرس یا عفونت مفصل باشید و باید همان روز به پزشک مراجعه کنید.
به جای غذاهای مضر چه بخوریم؟
کنار گذاشتن غذاهای مضر برای آرتروز زمانی نتیجه می دهد که جای آنها با غذاهای مناسب پر شود. الگوی غذایی مدیترانه ای که بر پایه ماهی، روغن زیتون، سبزیجات و غلات کامل است، در تحقیقات با کاهش التهاب و درد مفاصل همراه بوده است:
- ماهی های چرب: قزل آلا، سالمون و ساردین حداقل دو بار در هفته، به دلیل امگا ۳ ضد التهابی
- روغن زیتون: به جای روغن های جامد و روغن سرخ کردنی
- سبزیجات و میوه های رنگی: مثل اسفناج، کلم بروکلی، انواع توت و مرکبات
- حبوبات و غلات کامل: عدس، نخود، لوبیا، جو دوسر و نان سبوس دار
- مغزها: گردو و بادام به مقدار کم به عنوان میان وعده به جای تنقلات شور
این تغییرات بهتر است به جای یک رژیم سخت و کوتاه مدت، به تدریج به عادت همیشگی تبدیل شوند. رژیم های سخت معمولا چند هفته بیشتر ادامه پیدا نمی کنند.
رژیم غذایی جایگزین درمان آرتروز نیست
اصلاح تغذیه می تواند درد و التهاب را کمتر کند و به کنترل وزن کمک کند، اما غضروف تخریب شده را ترمیم نمی کند و جلوی پیشرفت آرتروز را به طور کامل نمی گیرد. بسیاری از بیماران ماه ها فقط با تغییر رژیم غذایی صبر می کنند و زمانی به پزشک مراجعه می کنند که آرتروز پیشرفت کرده و گزینه های درمانی محدودتر شده است.
اگر با وجود اصلاح رژیم غذایی و کاهش وزن، درد مفصل هنوز خواب یا راه رفتن شما را مختل می کند، مفصل تغییر شکل داده یا تورم و صدای آن بیشتر شده، زمان معاینه تخصصی رسیده است. متخصص ارتوپد با بررسی مرحله آرتروز مشخص می کند که فیزیوتراپی، تزریق داخل مفصل یا روش های جراحی برای شما مناسب تر است.
درد آرتروز با اصلاح رژیم غذایی بهتر نشده؟ برای بررسی مرحله آرتروز و انتخاب درمان مناسب با مطب دکتر نادری در تماس باشید.
سوالات شایع
1. آیا گوجه فرنگی و بادمجان برای آرتروز ضرر دارد؟
این باور رایج است که سبزیجاتی مثل گوجه فرنگی، بادمجان و فلفل درد آرتروز را بیشتر می کنند، اما تحقیقات علمی این موضوع را تایید نکرده است. این سبزیجات ویتامین و آنتی اکسیدان دارند و بیشتر افراد نیازی به حذف آنها ندارند. اگر خودتان بعد از مصرف آنها بدتر شدن درد را حس می کنید، می توانید با نظر پزشک برای مدت کوتاهی مصرفشان را کم کنید و تغییر علائم را بسنجید.
2. آیا ترشی و غذاهای ترش برای آرتروز ضرر دارد؟
ترش بودن غذا به خودی خود به مفاصل آسیب نمی زند و باور قدیمی درباره مضر بودن غذاهای ترش برای مفاصل پشتوانه علمی ندارد. مشکل اصلی ترشی ها و شورهای آماده نمک زیاد آنهاست که برای فشار خون و سلامت قلب مناسب نیست. مصرف مقدار کم ترشی خانگی کم نمک برای بیشتر بیماران مشکلی ایجاد نمی کند.
3. آیا چای و قهوه برای آرتروز مضر است؟
شواهد قطعی درباره مضر بودن مصرف متعادل چای و قهوه برای آرتروز وجود ندارد. آنچه این نوشیدنی ها را برای مفاصل نامناسب می کند، شکر زیاد، خامه و شیرینی هایی است که همراه آنها مصرف می شود. بهتر است چای و قهوه را بدون شکر یا با شیرینی کم بنوشید و از دو تا سه فنجان در روز بیشتر نشود.
4. آیا گوشت قرمز برای آرتروز ضرر دارد؟
گوشت قرمز کم چرب به مقدار متعادل منبع خوبی برای پروتئین و آهن است و لازم نیست کاملا حذف شود. اما گوشت های فراوری شده مثل سوسیس، کالباس و همبرگرهای آماده با افزایش التهاب همراه هستند و بهتر است محدود شوند. در بیماران مبتلا به نقرس، مصرف زیاد گوشت قرمز و احشایی مثل جگر، دل و قلوه می تواند باعث حمله نقرس شود.
5. آیا مکمل ها می توانند جای رژیم غذایی سالم را بگیرند؟
خیر. مکمل هایی مثل امگا ۳، ویتامین D یا مکمل های مخصوص غضروف ممکن است در برخی بیماران کمک کننده باشند، اما جایگزین رژیم غذایی سالم و کنترل وزن نیستند و اثر آنها در همه افراد یکسان نیست. مصرف خودسرانه مکمل ها، به خصوص همراه داروهای رقیق کننده خون یا در بیماران کلیوی، می تواند عارضه داشته باشد. پس قبل از شروع هر مکملی با پزشک مشورت کنید.
دکتر غلامرضا نادری جراح و متخصص ارتوپد
همیارسیستم
